Sự tự do làm cho con người thành một chủ thể luân lý. Con người, khi hành động một cách có chủ ý, có thể nói được là cha đẻ các hành vi của mình. Các hành vi nhân linh, nghĩa là, các hành vi đã được lựa chọn cách tự do theo phán đoán của lương tâm, đều có tính luân lý: chúng là những hành vi tốt hoặc xấu.
Freedom makes man a moral subject. When he acts deliberately, man is, so to speak, the father of his acts. Human acts, that is, acts that are freely chosen in consequence of a judgment of conscience, can be morally evaluated. They are either good or evil.
Tính luân lý của các hành vi nhân linh tùy thuộc vào: — đối tượng được lựa chọn; — mục đích nhắm tới hoặc ý hướng; — các hoàn cảnh của hành động. Đối tượng, ý hướng và các hoàn cảnh tạo nên các “nguồn mạch”, còn gọi là các yếu tố cấu thành, của tính luân lý của các hành vi nhân linh.
The morality of human acts depends on: - the object chosen; - the end in view or the intention; - the circumstances of the action. The object, the intention, and the circumstances make up the "sources," or constitutive elements, of the morality of human acts.
Đối tượng được lựa chọn là điều thiện được ý chí chủ ý nhắm tới. Đó là chất liệu của hành vi nhân linh. Đối tượng được lựa chọn xếp loại hành vi của ý chí về mặt luân lý, theo như lý trí nhận biết và phán đoán đối tượng ấy phù hợp hay không phù hợp với điều thiện đích thực. Những quy tắc khách quan của tính luân lý vạch cho thấy trật tự hợp lý về điều tốt và điều xấu, một trật tự được lương tâm xác nhận.
The object chosen is a good toward which the will deliberately directs itself. It is the matter of a human act. the object chosen morally specifies the act of the will, insofar as reason recognizes and judges it to be or not to be in conformity with the true good. Objective norms of morality express the rational order of good and evil, attested to by conscience.
Đối diện với đối tượng, ý hướng ở về phía chủ thể hành động. Vì ý hướng là từ nguồn mạch chủ ý của một hành động và xác định hành động đó nhờ mục đích, nên nó là yếu tố căn bản trong việc đánh giá tính luân lý của hành động. Mục đích là điểm đầu tiên của ý hướng và đưa ra mục tiêu mà hành động theo đuổi. Ý hướng là động thái của ý chí hướng tới mục đích; nhắm đến đích điểm của hành động. Ý hướng là việc nhắm tới điều thiện được mong đợi khi bắt đầu hành động. Ý hướng không bị thu hẹp vào việc định hướng cho từng hành động riêng lẻ, nhưng có thể quy hướng nhiều hành động nhắm đến cùng một mục tiêu; ý hướng có thể định hướng cả cuộc đời nhắm đến mục đích tối hậu. Chẳng hạn, một việc phục vụ được thực hiện có mục đích là giúp đỡ người lân cận, nhưng đồng thời nó có thể được linh hứng bởi tình yêu Thiên Chúa, xét như mục đích tối hậu của mọi hành động của chúng ta. Cùng một hành động cũng có thể được gợi hứng do nhiều ý hướng, như phục vụ để nhận được một đặc ân hoặc để khoe khoang.
In contrast to the object, the intention resides in the acting subject. Because it lies at the voluntary source of an action and determines it by its end, intention is an element essential to the moral evaluation of an action. the end is the first goal of the intention and indicates the purpose pursued in the action. the intention is a movement of the will toward the end: it is concerned with the goal of the activity. It aims at the good anticipated from the action undertaken. Intention is not limited to directing individual actions, but can guide several actions toward one and the same purpose; it can orient one's whole life toward its ultimate end. For example, a service done with the end of helping one's neighbor can at the same time be inspired by the love of God as the ultimate end of all our actions. One and the same action can also be inspired by several intentions, such as performing a service in order to obtain a favor or to boast about it.
Một ý hướng tốt (thí dụ: giúp đỡ người lân cận) không thể làm cho một hành động tự nó là sai trái (như nói dối, nói xấu), trở thành tốt hay đúng. Mục đích không biện minh cho các phương tiện. Như vậy, việc kết án người vô tội không thể được biện minh như một phương tiện hợp pháp để cứu dân. Trái lại, một ý hướng xấu được thêm vào (như tìm hư danh) có thể làm cho một hành vi tự nó có thể là tốt (như việc bố thí ) trở thành xấu.
A good intention (for example, that of helping one's neighbor) does not make behavior that is intrinsically disordered, such as lying and calumny, good or just. the end does not justify the means. Thus the condemnation of an innocent person cannot be justified as a legitimate means of saving the nation. On the other hand, an added bad intention (such as vainglory) makes an act evil that, in and of itself, can be good (such as almsgiving).
Các hoàn cảnh, gồm cả những hậu quả, là những yếu tố phụ thuộc của một hành vi luân lý. Chúng góp phần làm gia tăng hay giảm thiểu tính chất tốt hay xấu về mặt luân lý của các hành vi nhân linh (thí dụ số lượng của một vụ ăn cắp nào đó). Chúng cũng có thể làm giảm thiểu hay gia tăng trách nhiệm của tác giả (như hành động vì sợ chết). Tự chúng, các hoàn cảnh không thể thay đổi phẩm chất luân lý của chính các hành vi; chúng không thể làm cho một hành vi tự nó là xấu, có thể trở nên tốt hay đúng.
The circumstances, including the consequences, are secondary elements of a moral act. They contribute to increasing or diminishing the moral goodness or evil of human acts (for example, the amount of a theft). They can also diminish or increase the agent's responsibility (such as acting out of a fear of death). Circumstances of themselves cannot change the moral quality of acts themselves; they can make neither good nor right an action that is in itself evil.
Một hành vi tốt về mặt luân lý đồng thời giả thiết đối tượng, mục đích và các hoàn cảnh đều phải tốt. Mục đích xấu làm hư hoại hành động, mặc dù đối tượng của hành động tự nó là tốt (như cầu nguyện và ăn chay để được người ta trông thấy). Đối tượng được lựa chọn có thể một mình nó làm cho toàn bộ hành động trở nên xấu. Có những hành động cụ thể - như tội tà dâm - mà việc lựa chọn chúng là luôn luôn sai lầm, bởi vì việc lựa chọn chúng đã bao hàm một sự lệch lạc của ý chí, nghĩa là, một điều xấu luân lý.
A morally good act requires the goodness of the object, of the end, and of the circumstances together. An evil end corrupts the action, even if the object is good in itself (such as praying and fasting "in order to be seen by men"). The object of the choice can by itself vitiate an act in its entirety. There are some concrete acts - such as fornication - that it is always wrong to choose, because choosing them entails a disorder of the will, that is, a moral evil.
Vì vậy, là sai lầm, nếu thẩm định tính luân lý của các hành vi nhân linh, mà chỉ quan tâm đến ý hướng gợi hứng cho các hành vi đó, hoặc các hoàn cảnh như là “sân khấu” của các hành vi đó (môi trường, áp lực xã hội, sự cưỡng bách hoặc nhu cầu phải hành động...). Có những hành vi, tự nó và trong nó, hoàn toàn độc lập khỏi các hoàn cảnh và các ý hướng, luôn là bất hợp pháp một cách nghiêm trọng do đối tượng của chúng; chẳng hạn lộng ngôn và thề gian, sát nhân và ngoại tình. Không được phép làm điều xấu, để từ đó đạt tới điều tốt.
It is therefore an error to judge the morality of human acts by considering only the intention that inspires them or the circumstances (environment, social pressure, duress or emergency, etc.) which supply their context. There are acts which, in and of themselves, independently of circumstances and intentions, are always gravely illicit by reason of their object; such as blasphemy and perjury, murder and adultery. One may not do evil so that good may result from it.
Đối tượng, ý hướng và các hoàn cảnh tạo nên ba “nguồn mạch” của tính luân lý của các hành vi nhân linh.
The object, the intention, and the circumstances make up the three "sources" of the morality of human acts.
Đối tượng được lựa chọn xếp loại hành vi của ý chí về mặt luân lý, theo như lý trí nhận biết và phán đoán đối tượng ấy là tốt hay xấu.
The object chosen morally specifies the act of willing accordingly as reason recognizes and judges it good or evil.
“Không việc xấu nào được biện minh bằng ý hướng tốt.” Mục đích không biện minh cho các phương tiện.
"An evil action cannot be justified by reference to a good intention" (cf St. Thomas Aquinas, Dec. praec. 6). the end does not justify the means.
Một hành vi tốt về mặt luân lý đồng thời giả thiết phải có đối tượng, mục đích và các hoàn cảnh đều tốt.
A morally good act requires the goodness of its object, of its end, and of its circumstances together.
Có những hành động cụ thể mà việc lựa chọn chúng là luôn luôn sai lầm, bởi vì việc lựa chọn chúng đã bao hàm một sự lệch lạc của ý chí, nghĩa là, một điều xấu luân lý. Không được phép làm điều xấu để từ đó đạt tới điều tốt.
There are concrete acts that it is always wrong to choose, because their choice entails a disorder of the will, i.e., a moral evil. One may not do evil so that good may result from it.