Có phải chúng ta được cứu độ chỉ nhờ đức tin ("Duy Đức Tin", Sola Fide) không?

"Được cứu độ chỉ nhờ đức tin mà thôi" — điều đó có đúng không? Đây là một trong những khác biệt nền tảng giữa Công giáo và anh chị em Tin Lành.

Người Công giáo hoàn toàn tin rằng chúng ta được cứu bởi ân sủng. Nhưng điều đáng chú ý là: cụm từ "chỉ nhờ đức tin" — điều mà anh em Tin Lành gọi là Duy Đức Tin (sola fide) — duy nhất xuất hiện trong toàn bộ Kinh Thánh lại nằm ở thư Giacôbê, và để phủ định nó:

Anh em thấy đó, nhờ hành động mà con người được nên công chính, chứ không phải chỉ nhờ đức tin mà thôi.

— Gc 2,24 (CGKPV)

Điều Kinh Thánh dạy không phải là "đức tin cộng với việc làm" như hai điều kiện tách rời, mà là một đức tin sống động — đức tin tự nhiên sinh hoa trái là những việc làm của lòng mến và sự vâng phục. Thánh Phaolô gọi đó là "đức tin hành động nhờ đức ái":

Quả thật, trong Đức Ki-tô Giê-su, cắt bì hay không cắt bì đều không có giá trị, chỉ có đức tin hành động nhờ đức ái.

— Gl 5,6 (CGKPV)

Loạt bài dưới đây trả lời từng phản đối thường gặp: phải hiểu thế nào về Êphêsô 2,8-9 và về sự công chính hóa nơi thánh Phaolô; về gương ông Ápraham và người trộm lành; về việc "tự kiếm lấy ơn cứu độ" và những việc làm nào là quan trọng; về việc "chỉ cần tin"; và về quan niệm "một lần được cứu là được cứu vĩnh viễn".

Tóm lại: ơn cứu độ hoàn toàn bởi ân sủng, qua một đức tin sống động — một đức tin chọn Chúa Giêsu mỗi ngày, vâng phục các giới răn của Người, và cộng tác với Chúa Thánh Thần. Đức tin thật không bao giờ đơn độc: đức tin ấy yêu thương, vâng phục, và làm theo ý Chúa Cha.

Đây là phản đối cốt lõi, dựa trên thư Êphêsô:

⁸ Quả vậy, chính do ân sủng và nhờ lòng tin mà anh em được cứu độ: đây không phải bởi sức anh em, mà là một ân huệ của Thiên Chúa; ⁹ cũng không phải bởi việc anh em làm, để không ai có thể hãnh diện.

— Ep 2,8-9 (CGKPV)

Người Công giáo hoàn toàn đồng ý với câu này: chúng ta được cứu bởi ân sủng, như một ân huệ nhưng không, chứ không do công trạng của mình. Không ai có thể "mua" ơn cứu độ hay hãnh diện về nó.

Nhưng "được cứu nhờ đức tin" không có nghĩa là Duy Đức Tin — "chỉ nhờ đức tin mà không cần một đời sống đổi mới". Chính thánh Giacôbê nói rõ:

Cũng vậy, đức tin không có hành động thì quả là đức tin chết.

— Gc 2,17 (CGKPV)

Thật thế, một thân xác không hơi thở là một xác chết, cũng vậy, đức tin không có hành động là đức tin chết.

— Gc 2,26 (CGKPV)

Một đức tin sống động tự nhiên sinh hoa trái. Chính Chúa Giêsu dùng hình ảnh cây nho:

⁴ Hãy ở lại trong Thầy như Thầy ở lại trong anh em. Cũng như cành nho không thể tự mình sinh hoa trái, nếu không gắn liền với cây nho, anh em cũng thế, nếu không ở lại trong Thầy. ⁵ Thầy là cây nho, anh em là cành. Ai ở lại trong Thầy và Thầy ở lại trong người ấy, thì người ấy sinh nhiều hoa trái, vì không có Thầy, anh em chẳng làm gì được.

— Ga 15,4-5 (CGKPV)

"Ở lại" trong Chúa Kitô không phải là điều tự động hay thụ động — đó là một lựa chọn có ý thức mỗi ngày để bước đi theo Thần Khí. Một đức tin ngừng "ở lại" có nguy cơ trở thành đức tin chết mà thánh Giacôbê đã cảnh báo.

Thánh Phaolô quả thật nhấn mạnh sự công chính hóa nhờ đức tin. Nhưng cần hiểu rõ ngài đang bác bỏ điều gì.

Khi thánh Phaolô nói con người được công chính hóa "không phải nhờ việc làm", ngài đang bác bỏ "những việc làm của Lề Luật Môsê" — hệ thống nghi lễ cũ về cắt bì, luật ăn uống và các tập tục của người Do Thái — như một con đường tự lập để nên công chính. Ngài không bác bỏ những việc lành được thực hiện trong ân sủng của Thiên Chúa.

Bằng chứng nằm ngay trong chính lời thánh Phaolô: điều thực sự quan trọng là đức tin hành động nhờ đức ái.

Quả thật, trong Đức Ki-tô Giê-su, cắt bì hay không cắt bì đều không có giá trị, chỉ có đức tin hành động nhờ đức ái.

— Gl 5,6 (CGKPV)

Như vậy, thánh Phaolô và thánh Giacôbê không hề mâu thuẫn. Thánh Phaolô loại trừ việc cậy vào Lề Luật cũ và công trạng riêng để khoe khoang; thánh Giacôbê loại trừ một thứ đức tin chết, trống rỗng. Cả hai đều dạy về một đức tin sống động, hoạt động nhờ lòng mến.

Đúng là ông Ápraham ban đầu được kể là công chính khi ông tin vào lời hứa của Thiên Chúa (x. St 15,6). Nhưng Kinh Thánh cho thấy ông còn được công chính hóa thêm nữa khi đức tin ấy hành động — khi ông hiến dâng Ixaác trên bàn thờ:

²¹ Ông Áp-ra-ham tổ phụ chúng ta, đã chẳng được nên công chính nhờ hành động, khi ông hiến dâng con mình là I-xa-ác trên bàn thờ đó sao? ²² Bạn thấy đó: đức tin hợp tác với hành động của ông, và nhờ hành động mà đức tin nên hoàn hảo. ²³ Như thế ứng nghiệm lời Kinh Thánh đã chép: Ông Áp-ra-ham tin Thiên Chúa, và vì thế Thiên Chúa kể ông là người công chính và ông được gọi là bạn của Thiên Chúa.

— Gc 2,21-23 (CGKPV)

Điều này cho thấy công chính hóa không phải là một tuyên bố pháp lý chỉ xảy ra một lần rồi thôi. Đó vừa là một biến cố khởi đầu, vừa là một tiến trình liên tục lớn lên trong sự thánh thiện nhờ ân sủng Thiên Chúa — "nhờ hành động mà đức tin nên hoàn hảo".

Người trộm lành trên thập giá là một trường hợp ngoại lệ đẹp đẽ lúc lâm chung, chứ không phải là khuôn mẫu bình thường của đời sống Kitô hữu.

Ngay cả trong những giây phút cuối cùng ấy, đức tin của anh không hề "trống rỗng". Anh thể hiện lòng sám hối chân thành (nhìn nhận mình phải chịu án cho xứng với tội mình), công khai tuyên xưng Chúa Giêsu là Chúa và là Vua, và lòng tin tưởng khiêm nhường: "Ông Giêsu ơi, khi ông vào Nước của ông, xin nhớ đến tôi" (x. Lc 23,40-43). Đó chính là đức tin sống động, sinh hoa trái ngay cả khi không còn thời gian để làm gì khác.

Với một người sắp lìa đời, không còn cơ hội làm việc lành, thì Thiên Chúa nhìn đến tấm lòng. Nhưng với những ai còn cả một đời phía trước, giáo huấn thông thường của Chúa Giêsu vẫn là: một đức tin sống động phải sinh hoa trái bằng những việc làm của lòng mến và sự vâng phục.

Không. Người Công giáo dạy rằng chúng ta được cứu độ hoàn toàn bởi ân sủng. Ngay cả mỗi việc lành tự nó đã là một ân huệ của Thiên Chúa — chúng ta chỉ đơn giản cộng tác với ân sủng ấy, chứ không tự mình "kiếm" lấy điều gì:

¹² Ấy vậy, anh em thân mến, … anh em hãy biết run sợ mà gắng sức lo sao cho mình được cứu độ. ¹³ Vì chính Thiên Chúa tác động đến ý chí cũng như hành động của anh em do lòng yêu thương của Người.

— Pl 2,12-13 (CGKPV)

Chúng ta "gắng sức lo cho mình được cứu độ", nhưng chính Thiên Chúa là Đấng tác động trong ta. Vì thế công trạng của chúng ta thật ra là công trạng của ân sủng — không có gì để hãnh diện.

Vậy đó là những việc làm nào? Không phải nghi lễ hay công trạng để khoe khoang, mà là những việc làm của lòng mến — những hành động cụ thể của lòng thương xót, sự vâng phục và đức ái. Chính Chúa Giêsu nói rất rõ điều này trong cuộc phán xét chung:

³⁵ Vì xưa Ta đói, các ngươi đã cho ăn; Ta khát, các ngươi đã cho uống; Ta là khách lạ, các ngươi đã tiếp rước; ³⁶ Ta trần truồng, các ngươi đã cho mặc; Ta đau yếu, các ngươi đã thăm viếng; Ta ngồi tù, các ngươi đến hỏi han. … ⁴⁰ Ta bảo thật các ngươi: mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi đã làm cho chính Ta vậy.

— Mt 25,35-40 (CGKPV)

Có một khác biệt quan trọng giữa việc tin rằng Chúa Giêsu hiện hữu và thực sự tin cậy, gắn bó với Người. Ngay cả ma quỷ cũng "tin" có Thiên Chúa:

Bạn tin rằng chỉ có một Thiên Chúa duy nhất. Bạn làm phải. Cả ma quỷ cũng tin như thế, và chúng run sợ.

— Gc 2,19 (CGKPV)

Đức tin cứu độ thì khác: nó dẫn đến lòng mến và sự vâng phục. Chính Chúa Giêsu gắn liền tình yêu với việc giữ điều răn:

Nếu anh em yêu mến Thầy, anh em sẽ giữ các điều răn của Thầy.

— Ga 14,15 (CGKPV)

Và Người cảnh báo rằng lời tuyên xưng ngoài môi miệng thôi thì chưa đủ:

Không phải bất cứ ai thưa với Thầy: "Lạy Chúa! lạy Chúa!" là được vào Nước Trời cả đâu! Nhưng chỉ ai thi hành ý muốn của Cha Thầy là Đấng ngự trên trời, mới được vào mà thôi.

— Mt 7,21 (CGKPV)

Tình yêu ấy cũng không chỉ là một cảm xúc — nó là hành động. Thánh Phaolô viết rằng ngay cả bổn phận rất đời thường như chăm sóc gia đình cũng thuộc về đức tin:

Ai không chăm sóc người thân, nhất là người sống trong cùng một nhà, thì đã chối bỏ đức tin, và còn tệ hơn người không có đức tin.

— 1 Tm 5,8 (CGKPV)

Đức tin thật tin Chúa Giêsu đủ để vâng phục Người.

Nhiều người xem ơn cứu độ như một khoảnh khắc duy nhất không bao giờ có thể mất đi. Người Công giáo đồng ý rằng có một khoảnh khắc khởi đầu thật sự của ơn cứu độ — thư Êphêsô dùng thì quá khứ:

Quả vậy, chính do ân sủng và nhờ lòng tin mà anh em được cứu độ…

— Ep 2,8 (CGKPV)

Nhưng Tân Ước cũng nói về ơn cứu độ ở thì hiện tại và tương lai — như một tiến trình chưa hoàn tất trong đời này:

Nhờ Tin Mừng đó, anh em được cứu thoát, nếu anh em giữ đúng như tôi đã loan báo, bằng không thì anh em có tin cũng vô ích.

— 1 Cr 15,2 (CGKPV)

Để ý chữ "nếu": được cứu ở đây có điều kiện — phải giữ đúng Tin Mừng đã nhận. Thánh Phaolô nói thẳng, không giữ thì "có tin cũng vô ích".

²¹ Cả anh em nữa, xưa kia anh em là những người xa lạ, là thù địch của Thiên Chúa vì những tư tưởng và hành động xấu xa của anh em. ²² Nhưng nay nhờ Đức Giê-su là con người bằng xương bằng thịt đã chịu chết, Thiên Chúa cho anh em được hoà giải với Người, để anh em trở nên thánh thiện tinh tuyền và không có gì đáng trách trước mặt Người. ²³ Anh em chỉ cần giữ vững đức tin, cần được xây dựng vững chắc, kiên quyết và đừng vì nao núng mà lìa bỏ niềm hy vọng anh em đã nhận được khi nghe loan báo Tin Mừng…

— Cl 1,21-23 (CGKPV)

Chúa đã cho ta được hòa giải — điều đó là thật và đã xong rồi. Nhưng để ý vế "chỉ cần giữ vững đức tin… đừng… lìa bỏ niềm hy vọng": được trở nên thánh thiện, không đáng trách còn tùy ở chỗ ta bền lòng đến cùng.

… hiện nay ngày Thiên Chúa cứu độ chúng ta đã gần hơn trước kia, khi chúng ta mới tin đạo.

— Rm 13,11 (CGKPV)

Để ý chữ "gần hơn": thánh Phaolô nói về ơn cứu độ như điều còn ở phía trước, đang tới gần — chứ không phải chuyện đã xong xuôi ngay lúc mới tin.

Ơn cứu độ không hoàn tất ngay khoảnh khắc chúng ta bắt đầu tin — nó đang đến gần chúng ta hơn, và đòi hỏi chúng ta kiên trì trong đức tin đến cùng. Chúng ta được cứu bởi ân sủng, nhờ một đức tin sống động phải kiên vững đến cùng.