Giáo hội từng dùng danh hiệu "Đồng Cứu Chuộc", nay lại khuyên đừng dùng — vậy chẳng phải Giáo hội đã thay đổi giáo lý sao?

Đây là một câu hỏi hay và công bằng. Nhưng khi nhìn kỹ, ta thấy không có giáo lý nào bị đảo ngược cả — vì "Đồng Cứu Chuộc" chưa bao giờ là giáo lý để mà thay đổi.

Trước hết, hãy nhìn lịch sử cho đúng:

• Danh hiệu này xuất hiện khá muộn — lần đầu thấy trong một thánh thi khuyết danh ở Salzburg thế kỷ 15, thuộc lòng đạo bình dân, chứ không phải một định tín.
• Đức Piô XI là vị Giáo hoàng đầu tiên dùng chữ "Coredemptrix" trong các bài huấn từ (lần đầu năm 1933) — nhưng đó là huấn từ, không phải một tuyên tín long trọng buộc phải tin.
• Công đồng Vaticanô II (1962–1965) đã cố ý tránh dùng danh hiệu này, chọn ngôn ngữ "cộng tác" và "trợ giúp mẫu tử" (Lumen Gentium).
• Từ thập niên 1990–2000, một phong trào (Vox Populi) thu được hàng triệu chữ ký thỉnh nguyện xin định tín "tín điều thứ năm" về Đức Mẹ (Đồng Cứu Chuộc, Trung Gian, Trạng Sư) — nhưng Toà Thánh không chấp nhận.
• Năm 2000, Hồng y Ratzinger (sau là ĐGH Bênêđictô XVI) nhận định thẳng: công thức "Đồng Cứu Chuộc" "đi quá xa khỏi ngôn ngữ của Kinh Thánh và của các Giáo phụ, và vì thế gây hiểu lầm."
• Đức Giáo hoàng Phanxicô cũng nhiều lần bày tỏ dè dặt mạnh mẽ với việc định tín danh hiệu này.
• Đỉnh điểm là văn kiện Mater Populi Fidelis (2025): lời làm rõ chính thức và rõ ràng nhất — không nên dùng danh hiệu ấy.

Nhìn tổng thể, đây không phải là "hôm qua dạy A, hôm nay dạy trái A." Xuyên suốt, giáo lý cốt lõi không hề đổi: Chúa Kitô là Đấng Cứu Chuộc duy nhất; Đức Mẹ cộng tác cách lệ thuộc. Điều thay đổi chỉ là một đánh giá mục vụ về chữ dùng — Giáo hội kết luận rằng một thuật ngữ cụ thể dễ gây hiểu lầm, nên gác nó lại. Bỏ một cách nói không phải là bỏ một chân lý.

Đây chính là điều gọi là "sự phát triển của giáo lý". Kho tàng đức tin (depositum fidei) đã được trao ban trọn vẹn nơi các Tông đồ và đã đóng lại — không có mặc khải công khai mới nào nữa (x. GLHTCG 66). Nhưng sự hiểu biết của Hội Thánh về kho tàng ấy thì lớn dần qua các thế kỷ: Hội Thánh "không ngừng tiến tới sự viên mãn của chân lý" cho đến khi lời Chúa được nên trọn nơi mình (x. GLHTCG 94). Hạt giống không đổi, nhưng cây thì lớn lên. Việc mài giũa ngôn ngữ — chọn chữ nào diễn tả đúng, tránh chữ nào gây lầm — chính là một phần của tiến trình lớn lên đó, chứ không phải sự tự mâu thuẫn.

(Phản đối rộng hơn — "Giáo hội tự nhận không thay đổi, sao vẫn thay đổi?" — được khai triển riêng trong loạt bài Phát triển giáo lý ở phần liên quan.)

Vậy nên trung thực mà nói: đây là một vấn đề vẫn còn được bàn thảo trong nội bộ Giáo hội — danh hiệu "Đồng Cứu Chuộc" có gốc rễ lâu đời trong lòng đạo bình dân, và Đức Hồng y Fernández (Bộ trưởng Bộ Giáo lý Đức tin) đã nói rõ rằng chữ này không được dùng trong các văn kiện chính thức, nhưng không bị cấm trong lòng sùng kính riêng tư. Điều Giáo hội xác quyết cách dứt khoát chỉ là: đừng để bất kỳ danh hiệu nào che khuất chân lý trung tâm — một mình Đức Kitô cứu độ chúng ta.