Cần phân biệt hình thức với thực tại. Đúng là hình thức xưng tội riêng như ta biết ngày nay đã phát triển dần dần — cũng như nhiều thực hành Kitô giáo khác. Nhưng thực tại cốt lõi — xưng tội với linh mục và nhận lời xá giải — thì rất cổ xưa, có từ trước thời Trung cổ nhiều thế kỷ:
Còn Công đồng Latêranô IV (năm 1215)? Công đồng này chỉ quy định rằng người Công giáo phải xưng tội ít nhất mỗi năm một lần nếu mắc tội trọng (khoản luật 21). Nó không sáng tạo ra bí tích — mà chỉ đặt luật cho một thực hành đã có từ lâu đời; các nhà nghiên cứu ghi nhận rằng khoản luật ấy "không làm gì hơn là xác nhận lại luật lệ và tập tục đã có trước đó".
Sách Giáo Lý xác nhận đúng bức tranh này: "Qua các thế kỷ, hình thức cụ thể qua đó Hội Thánh thực thi quyền tha tội đã lãnh nhận từ Chúa, đã có nhiều thay đổi" — trong các thế kỷ đầu, việc giao hòa cho những tội đặc biệt nghiêm trọng gắn với một kỷ luật đền tội công khai và nghiêm ngặt (x. ). Điều không thay đổi là chính thực tại: Hội Thánh thi hành quyền tha tội mà Đức Kitô đã trao (x. Ga 20,23). Hình thức phát triển; bí tích thì có từ các Tông đồ.