Người Công giáo đối diện với đau khổ và mất mát thế nào?
Đức tin Công giáo không hứa cho ai một cuộc đời không đau khổ — nhưng dạy một điều còn quý hơn: đau khổ, khi được đón nhận cùng với Đức Kitô, thôi không còn là vô nghĩa. Thiên Chúa không đứng ngoài nỗi đau của con người; nơi thập giá, chính Người đã bước vào tận cùng nỗi đau ấy. Vì thế người Công giáo đối diện đau khổ không bằng cách chối bỏ hay tô hồng, mà bằng cách mang nó đến với một Thiên Chúa đã cùng chịu khổ với mình.
Có ba điều nền tảng giúp người tín hữu đứng vững giữa đau khổ và mất mát.
1. Thiên Chúa không dửng dưng — Người đã tự mình mang lấy đau khổ. Đức Kitô "đã mang lấy các tật nguyền của ta và gánh lấy các bệnh hoạn của ta"; trên thập giá, Người mang vào thân tất cả gánh nặng của sự dữ (x. ). Nghĩa là khi bạn đau, bạn không đối diện với một vị thần xa cách, mà với một Thiên Chúa đã từng khóc trước mộ bạn hữu, từng bị phản bội và bỏ rơi, từng chết trong đau đớn. Người hiểu, vì Người đã đi qua.
2. Đau khổ không còn vô nghĩa — nó có thể được kết hợp với công trình cứu độ. Đây là điều rất riêng của Kitô giáo: nỗi đau của ta, khi dâng lên và kết hợp với cuộc khổ nạn của Đức Kitô, mang một ý nghĩa mới — trở thành dự phần vào công trình cứu độ của Người (x. ). Thánh Phaolô dám nói một điều táo bạo:
Giờ đây, tôi vui mừng được chịu đau khổ vì anh em. Những gian nan thử thách Đức Ki-tô còn phải chịu, tôi xin mang lấy vào thân cho đủ mức, vì lợi ích cho thân thể Người là Hội Thánh.
— Cl 1,24 (CGKPV)
3. Đau khổ hiện tại có giới hạn; vinh quang thì không. Đức tin không xem nhẹ nỗi đau, nhưng đặt nó trong một chân trời lớn hơn cả cái chết:
Thật vậy, tôi nghĩ rằng: những đau khổ chúng ta chịu bây giờ sánh sao được với vinh quang mà Thiên Chúa sẽ mặc khải nơi chúng ta.
— Rm 8,18 (CGKPV)
Cũng cần nói thật lòng: đức tin không hứa rằng bạn sẽ luôn "cảm thấy" bình an. Sách Giáo Lý nhìn nhận rằng đời sống đức tin lắm khi tối tăm, và chính kinh nghiệm về sự dữ, về đau khổ và cái chết có thể làm đức tin nao núng (x. ). Ngờ vực hay trăn trở giữa cơn đau không phải là mất đức tin — đó là một phần của hành trình mà cả các thánh cũng đã đi qua.
Vậy khi bạn đang mang một nỗi đau rất cụ thể, đức tin nói gì với riêng bạn? Loạt câu hỏi dưới đây đi vào từng hoàn cảnh — mất người thân, băn khoăn người đã khuất có được cứu độ, bệnh tật, lo toan tiền bạc, cô đơn, cảm giác mình chưa đủ, hay một nỗi đau không gọi được tên — để bạn tìm được lời an ủi sát với điều mình đang thật sự trải qua.
Tôi vừa mất một người thân yêu — làm sao đối diện với nỗi đau này?
Mất một người thân yêu là một trong những nỗi đau sâu nhất con người có thể mang. Hội Thánh không vội kéo bạn ra khỏi nỗi đau ấy — và bạn cũng không cần phải "mạnh mẽ" hay vội vàng vượt qua nó.
Trước hết, xin nhớ điều này: nỗi buồn của bạn chính là dấu chứng của tình yêu. Bạn đau vì bạn đã yêu — và tình yêu ấy không mất đi.
Và bạn không khóc một mình. Chính Chúa Giêsu đã đứng khóc bên mộ người bạn của mình là Ladarô:
Đức Giê-su liền khóc.
— Ga 11,35 (CGKPV)
Thiên Chúa không đứng ngoài nước mắt của bạn; Người bước vào đó. Người không xem thường nỗi đau của bạn, cũng không bảo bạn phải nín. Người khóc cùng bạn.
Nhưng Người không để sự chết nói lời cuối cùng. Vì Đức Kitô đã sống lại, đối với người tin, cái chết không còn là dấu chấm hết mà là một ngưỡng cửa — "ngày con người được sinh vào sự sống đời đời" (x. , 1681). Người thân của bạn được phó thác trong lòng thương xót của Thiên Chúa, và Kinh Thánh hứa một ngày:
Thiên Chúa sẽ lau sạch nước mắt họ. Sẽ không còn sự chết; cũng chẳng còn tang tóc, kêu than và đau khổ nữa.
— Kh 21,4 (CGKPV)
Trong lúc chờ đợi ngày ấy, lời hứa của Đức Kitô dành cho người đang tang chế là một lời hứa dịu dàng: "Phúc thay ai sầu khổ, vì họ sẽ được Thiên Chúa ủi an" (Mt 5,5).
Bạn không mang nỗi đau này một mình. Đức Maria đã đứng dưới chân thập giá, nhìn Con mình chết — Mẹ hiểu nỗi mất mát tận đáy lòng. Bạn có thể mang cả nỗi đau lẫn người thân yêu đến với Chúa và với Đức Mẹ Sầu Bi trong lời cầu nguyện. Và xin đừng ngại tìm đến một linh mục, hay một người có thể ngồi lại bên bạn — nỗi đau này không phải để gánh một mình.
Người thân tôi đã qua đời — làm sao tôi biết họ được cứu độ?
Đây là một trong những câu hỏi nặng nề nhất mà một trái tim đang tang chế có thể mang — và chính việc bạn hỏi đã là một hành vi của tình yêu.
Câu trả lời chân thật nhất, và cũng an ủi nhất, là: chúng ta phó thác người ấy cho lòng thương xót của Thiên Chúa — một lòng thương xót rộng lớn hơn chúng ta có thể đo lường. Chỉ một mình Thiên Chúa thấu suốt trọn vẹn tâm hồn một con người. Người không xét xử theo vẻ bề ngoài, mà theo cách mỗi người đáp lại ánh sáng và ân sủng đã được ban cho họ — điều mà chỉ Người biết.
Cũng nên biết rằng lòng thương xót ấy vươn xa hơn ta tưởng. Hội Thánh dạy rằng ngay cả những người, không do lỗi của mình, đã không biết đến Đức Kitô hay Hội Thánh, nhưng thành tâm tìm kiếm Thiên Chúa và cố sống theo tiếng lương tâm ngay thẳng, thì vẫn "có thể đạt được ơn cứu độ muôn đời" (x. ). Không ai bị loại trừ khỏi tình yêu ấy chỉ vì những gì họ chưa kịp biết.
Vì thế, chúng ta không tuyên bố số phận đời đời của bất cứ ai — không buông xuôi thất vọng, cũng không cả quyết một cách giả tạo. Chúng ta hy vọng, và niềm hy vọng ấy có nền tảng vững chắc nơi chính ý muốn của Thiên Chúa:
Đấng muốn cho mọi người được cứu độ và nhận biết chân lý.
— 1 Tm 2,4 (CGKPV)
Và có một điều rất cụ thể, rất thánh thiện bạn có thể làm ngay lúc này: cầu nguyện cho người đã khuất. Từ những thế kỷ đầu, Hội Thánh vẫn luôn cầu nguyện cho các linh hồn (x. ) — nghĩa là tình yêu và lời cầu của bạn vẫn thật sự chạm tới người thân của bạn; mối dây ấy không bị cái chết cắt đứt. Bạn có thể xin dâng một Thánh lễ cầu cho họ.
Nếu câu hỏi này đang đè nặng lên bạn, xin đừng mang nó một mình — hãy tìm đến một linh mục để cùng bạn cầu nguyện và nâng đỡ bạn trong lúc này.
Tôi đang mang bệnh tật, đau ốm — đức tin nói gì với tôi lúc này?
Bệnh tật có thể khiến ta cảm thấy yếu đuối, sợ hãi và cô đơn. Xin bạn biết một điều trước hết: bạn không phải đối diện với điều đó một mình.
Đức Kitô không đứng xa giường bệnh của bạn. Người đã đích thân đến gần những người đau yếu, chạm vào họ, và mang lấy chính nỗi đau ấy như của mình:
Người đã mang lấy các tật nguyền của ta và gánh lấy các bệnh hoạn của ta.
— Mt 8,17 (CGKPV)
Sách Giáo Lý nói rằng, "xúc động trước quá nhiều đau khổ", Đức Kitô "lấy những đau khổ của chúng ta làm của Người" (x. ). Nghĩa là cơn đau bạn đang mang không hề xa lạ với Người; Người ở trong đó với bạn.
Những người đã đi trước bạn qua con đường này cho thấy một điều dịu dàng: họ không lớn lên trong đức tin bất chấp bệnh tật, mà chính nhờ tựa vào Chúa giữa cơn bệnh. thánh Carlô Acutis đã dâng căn bệnh của mình lên Chúa trong bình an; thánh Bernadette đã mang bệnh tật lâu năm mà vẫn một lòng phó thác. Các ngài không nghiến răng chịu đựng một mình — các ngài đã ngả vào vòng tay Chúa. Và đó là một lời mời gọi dành cho bạn, chứ không phải một đòi buộc: nỗi đau của bạn, khi kết hợp với Đức Kitô, không bao giờ vô ích — nhưng bạn được mời mang nó đến với Người, chứ không bị bắt phải "hiến dâng" nó khi lòng chưa sẵn. Hãy cứ mang cả nỗi sợ lẫn cơn đau đến với Người, đúng như lòng bạn đang cảm thấy.
Và xin đừng quên một ơn cụ thể Hội Thánh dành cho bạn: Bí tích Xức Dầu Bệnh Nhân là ơn sức mạnh, bình an và can đảm cho những ai đang mang bệnh nặng, tuổi già, hoặc sắp bước vào một cuộc phẫu thuật — chứ không chỉ dành cho người hấp hối (x. ). Hãy tìm đến một linh mục để lãnh nhận các bí tích, và hãy để những người thương yêu bạn ở bên. Bạn không cô đơn trong căn bệnh này.
Tôi lo lắng về tiền bạc, thiếu thốn — Chúa có bỏ mặc tôi không?
Lo lắng về cơm áo là một gánh nặng thật, và bạn không có gì phải xấu hổ vì nó. Chúa không bỏ mặc bạn — và nỗi lo của bạn không phải là dấu chỉ bạn kém tin.
Đức Kitô hiểu gánh nặng này từ bên trong, chứ không phải từ xa. Người sinh ra trong cảnh nghèo, và chính Người đã sống cảnh không nơi nương tựa: "Con chồn có hang, chim trời có tổ, nhưng Con Người không có chỗ tựa đầu" (Mt 8,20). Người không hề coi thường nỗi lo của bạn.
Vì thế, khi Người nói "đừng lo," đó không phải một lời quở trách, mà là một lời hứa — lời hứa rằng bạn được Cha trên trời nhìn thấy và chăm sóc:
Hãy xem chim trời: chúng không gieo, không gặt, không thu tích vào kho; thế mà Cha anh em trên trời vẫn nuôi chúng. Anh em lại chẳng quý giá hơn chúng sao?
— Mt 6,26 (CGKPV)
Và Người nói thêm, rất dịu dàng: "Cha anh em trên trời thừa biết anh em cần tất cả những thứ đó" (Mt 6,32). Bạn không kêu cầu với một Đấng xa lạ, mà với một người Cha đã biết rõ bạn thiếu gì. Đó chính là điều Hội Thánh gọi là sự quan phòng của Thiên Chúa — Người không dựng nên thế giới rồi bỏ mặc, mà vẫn gìn giữ và dẫn dắt từng thụ tạo (x. ).
Xin nhớ thêm một điều quan trọng: giá trị của bạn không nằm ở số tiền bạn có. Trước mặt Thiên Chúa, bạn là vô giá — dù đang dư dả hay đang túng thiếu. Trái tim tự do khỏi nỗi ám ảnh của cải là một kho tàng lớn hơn của cải (x. ).
Hãy mang nỗi lo đến với Người cách chân thành — và cũng đừng ngại tìm đến cộng đoàn, một giáo xứ, hay những người có thể giúp bạn cách cụ thể. Tin tưởng vào sự quan phòng không có nghĩa là ngồi yên chịu một mình; nó bao gồm cả việc để người khác đỡ nâng bạn. Bạn không phải gánh điều này một mình.
Tôi cảm thấy cô đơn, không có ai thật sự gần gũi — Chúa ở đâu?
Cô đơn là một nỗi đau thật — không phải một điều nhỏ nhặt để gạt đi. Và ngay cả Đức Kitô cũng đã nếm trải nó: bị bỏ rơi, bị bạn hữu lìa xa trong giờ khốn khó nhất. Người hiểu cảm giác này từ bên trong.
Xin bạn nghe lời hứa cuối cùng Người để lại cho các môn đệ:
Và đây, Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế.
— Mt 28,20 (CGKPV)
Và trước đó, khi các môn đệ sợ bị bỏ lại, Người nói: "Thầy sẽ không để anh em mồ côi. Thầy đến cùng anh em" (Ga 14,18). Dù cảm giác cô đơn có thật đến đâu, bạn không bao giờ thật sự một mình — Thiên Chúa còn gần bạn hơn cả hơi thở của bạn.
Hơn nữa, bạn thuộc về một gia đình trải dài từ đất đến trời. Điều Hội Thánh gọi là các thánh thông công nghĩa là: các thánh trên trời và anh chị em tín hữu quanh bạn cùng làm nên một thân thể, liên đới với nhau trong tình bác ái (x. ). Bạn được vây quanh, dù mắt thường chưa thấy.
Có hai bước rất cụ thể có thể giúp bạn ngay lúc này. Thứ nhất, hãy đến với Bí tích Thánh Thể: Đức Kitô hiện diện thật sự ở đó, nên khi bạn ngồi trước Nhà Tạm, bạn không trò chuyện với một khoảng trống — bạn ở bên một Đấng đang thật sự hiện diện và lắng nghe. Cầu nguyện, tự bản chất, là bước vào mối tương quan sống động ấy (x. ). Bạn có thể thử một giờ chầu Thánh Thể, chỉ để ngồi với Người.
Thứ hai, hãy để một ai đó bước vào: một giáo xứ, một nhóm, một cộng đoàn đức tin. Bước đầu tiên thường là bước khó nhất, nhưng bạn không được dựng nên để sống một mình. Nếu nỗi cô đơn quá nặng, hãy tìm đến một linh mục hay một người có thể đồng hành với bạn — đó không phải là làm phiền ai, mà là mở cửa cho tình liên đới mà bạn vốn thuộc về.
Tôi cầu nguyện nhưng thấy Chúa như vắng mặt, im lặng — tôi có làm gì sai không?
Cảm thấy Chúa xa cách không phải là một thất bại của đức tin — và bạn gần như chắc chắn không làm gì sai. Nhiều vị thánh lớn nhất đã đi qua chính bóng tối ấy; bạn đang ở trong một hàng ngũ rất thánh thiện.
Đôi khi Thiên Chúa dường như im lặng không phải vì Người vắng mặt, mà vì Người đang mời bạn yêu mến Người vì chính Người, chứ không vì cảm giác an ủi đi kèm. Sự trung thành giữa lúc khô khan — cứ tiếp tục cầu nguyện khi chẳng "cảm" thấy gì — là một tình yêu sâu xa và tinh ròng. Hội Thánh gọi tình trạng này là sự khô khan trong cầu nguyện, và dạy rằng đó thường là lúc lòng tin bám vào Chúa cách trần trụi nhất, chứ không phải lúc ta bị bỏ rơi (x. ).
Xin nhớ điều này: chính Đức Kitô, trên thập giá, cũng đã thốt lên tiếng kêu của sự tưởng như bị bỏ rơi:
Lạy Thiên Chúa, Thiên Chúa của con, sao Ngài bỏ rơi con?
— Mc 15,34 (CGKPV)
Ngay cả tiếng kêu ấy cũng là một lời cầu nguyện — và là một lời Người thấu hiểu từ bên trong. Nên khi bạn thưa với Chúa "sao con không thấy Ngài đâu cả", bạn không xúc phạm Người; bạn đang cầu nguyện bằng chính những lời Con của Người đã cầu.
Thánh Têrêsa Calcutta đã sống trong sự im lặng của Thiên Chúa suốt gần cả cuộc đời phục vụ, mà vẫn tiếp tục yêu thương và mỉm cười. Bóng tối ấy không dập tắt tình yêu của ngài — nó thanh luyện tình yêu ấy. Ngài không thoát khỏi sự im lặng bằng cách bỏ cuộc, mà bằng cách cứ tiếp tục tựa vào Đấng ngài không còn cảm thấy. Đó là một lời mời, chứ không phải một đòi buộc, dành cho bạn.
Vậy nên, xin cứ tiếp tục đến — lời cầu nguyện bạn dâng khi lòng chẳng cảm thấy gì thường lại là điều đẹp lòng Chúa nhất, vì nó tin tưởng vào Người hơn là vào cảm xúc của mình (x. ). Và hãy nói với một linh mục hay một người linh hướng để cùng bạn đi qua chặng đường này; những người từng đi qua nó có thể giúp bạn nhận ra Chúa vẫn đang ở đó, thầm lặng và gần gũi.
Tôi luôn cảm thấy mình chưa đủ, không xứng đáng được yêu — vì đâu, và Chúa nói gì?
Nhiều người trong chúng ta mang một khoảng trống bên trong — một cảm giác dai dẳng rằng "mình chưa đủ" — và nó thường bắt nguồn từ những vết thương thuở nhỏ. Nỗi đau ấy là thật, và nó xứng đáng được lắng nghe, chứ không phải bị gạt đi bằng một câu "đừng nghĩ vậy nữa".
Ta thường cố lấp khoảng trống ấy: "giá mà mình giàu hơn, đẹp hơn, giỏi hơn, thì người ta sẽ yêu mình." Nhưng dù đạt được bao nhiêu, vẫn thấy chưa đủ — vì gốc rễ không nằm ở những thứ ấy, mà ở một niềm tin sai lệch rằng chính bản thân mình chưa đủ. Niềm tin ấy thường được gieo bởi những câu nói tưởng nhỏ, lặp lại đủ nhiều để làm tổn thương một đứa trẻ, khiến nó âm thầm kết luận: "chắc có gì đó sai nơi mình." Nhưng đó là một lời dối trá — và bạn cần nghe sự thật.
Sự thật là: giá trị của bạn đã được quyết định TRƯỚC khi bạn làm được bất cứ điều gì. Bạn được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa, mang một phẩm giá không ai và không điều gì có thể lấy đi (x. , 356). Chính Người đã dệt nên bạn:
Tạng phủ con, chính Ngài đã cấu tạo, dệt tấm hình hài trong dạ mẫu thân con.
— Tv 139,13 (CGKPV)
Người đã biết bạn từ trước khi bạn thành hình trong dạ mẹ (Gr 1,5), và ngay đến từng sợi tóc trên đầu bạn cũng được Người đếm cả (Lc 12,7). Giá trị ấy là một quà tặng, không phải điều bạn phải kiếm lấy.
Và Thiên Chúa không chờ bạn trở nên hoàn hảo rồi mới yêu bạn:
Đức Ki-tô đã chết vì chúng ta, ngay khi chúng ta còn là những người tội lỗi; đó là bằng chứng Thiên Chúa yêu thương chúng ta.
— Rm 5,8 (CGKPV)
"Chúng ta hãy yêu thương, vì Thiên Chúa đã yêu thương chúng ta trước" (1 Ga 4,19). Bạn không phải tạo ra tình yêu dành cho chính mình bằng ý chí — bạn chỉ cần đón nhận rằng mình đã được yêu, vô điều kiện, bởi chính Đấng là Tình Yêu (x. ).
Chấp nhận những vết thương và khuyết điểm của mình là bước đầu — nhưng không phải điểm dừng. Hãy mang chúng đến với Đức Kitô, vị Lương Y chữa lành; bạn không phải tự chữa một mình. Và với những tổn thương sâu, tìm đến một chuyên viên tâm lý cũng là điều khôn ngoan và tốt lành — Thiên Chúa chữa lành qua cả ơn thánh lẫn những con người Người đặt bên bạn.
Đúng là Chúa mời gọi bạn: "anh em hãy nên hoàn thiện, như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện" (Mt 5,48) — nhưng không bằng sức riêng, và không phải như một điều kiện để được yêu. Không ai tự mình nên hoàn hảo được; đó chính là lý do Đức Kitô đã chết cho ta. Sự trưởng thành ấy đến khi bạn để Thần Khí biến đổi bạn từ bên trong. Giá trị của bạn đã trọn vẹn rồi; lớn lên là một lời mời, không phải một điều kiện. Vì thế, đừng gắng tỏ ra hoàn hảo để chứng minh mình đáng được yêu — bạn đã được yêu rồi, và chính từ tình yêu đã đón nhận ấy, bạn mới có thể yêu chính mình và yêu người khác.
Tôi đang đau khổ vì một điều khác — một nỗi đau không hợp với khung nào cả...
Dù nỗi đau của bạn không hợp với bất cứ khung nào ở trên, Thiên Chúa vẫn thấy rõ sức nặng riêng bạn đang mang. Không có nỗi đau nào là quá nhỏ để Người bận tâm, cũng không có nỗi đau nào là quá lộn xộn để mang đến với Người.
Và đây là điều dịu dàng nhất: Người không đòi bạn phải gọi tên nỗi đau ấy cho đúng, hay giải thích nó cho mạch lạc. Người chỉ mời bạn mang nó đến, như nó là — rối bời, dở dang, chưa thành lời cũng được. Lời mời của Đức Kitô dành cho tất cả mọi gánh nặng, không trừ một ai:
Tất cả những ai đang vất vả mang gánh nặng nề, hãy đến cùng tôi, tôi sẽ cho nghỉ ngơi bồi dưỡng.
— Mt 11,28 (CGKPV)
Đây không phải một Thiên Chúa xa cách, phán xét sức nặng của bạn, mà là một người Cha với lòng thương xót dịu hiền, luôn cúi xuống gần những ai đang khổ đau (x. , 239). Bạn có thể đến với Người đúng như con đến với cha — không cần chuẩn bị, không cần "đủ tốt" trước đã.
Và xin nhớ: bạn không phải mang điều này một mình. Hãy nói với Chúa cách chân thật, bằng chính những lời vụng về của bạn — và đừng ngại tìm đến một linh mục, hay một người có thể ngồi lại và lắng nghe bạn. Đôi khi món quà lớn nhất Chúa gửi đến giữa cơn đau là một con người bằng xương bằng thịt bên cạnh ta.