Bởi vì một con người chỉ có thể làm điều tốt thì không thật sự tự do — và không có tự do thì cũng không có tình yêu thật.
Thiên Chúa dựng nên con người với tự do ý chí: khả năng chọn làm theo hay không làm theo ý Ngài. Ngài làm vậy vì Ngài muốn chúng ta yêu Ngài, mà tình yêu tự bản chất phải là tự nguyện. Một tình yêu bị ép buộc thì không còn là tình yêu. Giống như ai đó mượn cớ "yêu" bạn rồi ép bạn phải yêu lại — đó là cưỡng bức, không phải yêu thương. Nếu Thiên Chúa tạo ra con người chỉ biết làm điều tốt như một cái máy được lập trình, thì chúng ta chẳng khác gì robot hay nô lệ, và "tình yêu" của ta dành cho Ngài sẽ hoàn toàn vô nghĩa.
Sách Giáo Lý diễn tả tự do như dấu chỉ cao quý của phẩm giá con người, được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa: nhờ tự do, con người "tự định đoạt về mình" và có thể tìm kiếm Đấng Tạo Hóa mà gắn bó trọn vẹn với Ngài (x. ).
Nhưng cùng với khả năng chọn điều tốt là khả năng chối từ nó — và đó là nguồn gốc của tội lỗi. Đây cũng là lý do tại sao thế giới vẫn còn sự dữ, chiến tranh, bệnh tật: phần lớn không đến từ Thiên Chúa, mà từ việc thụ tạo có tự do đã lạm dụng tự do ấy (x. ). Nếu Thiên Chúa xóa sạch mọi hậu quả của những lựa chọn xấu, thì Ngài cũng phải lấy đi chính sự tự do — giống như cha mẹ cầm roi đánh liên tục để con không bao giờ dám làm gì sai; đứa con khi ấy chỉ còn là một kẻ bị trói buộc, không phải một người con biết yêu thương.
Giáo Hội không giả vờ rằng sự dữ là dễ hiểu; mầu nhiệm này chỉ được soi sáng trọn vẹn nơi thập giá của Đức Kitô (x. ). Nhưng điểm cốt lõi là: Thiên Chúa cho phép khả năng sa ngã, không phải vì Ngài muốn ta sa ngã, mà vì Ngài trân trọng một tình yêu tự do hơn là một sự vâng phục máy móc — và chính vì thế, khi con người sa ngã, Ngài đã đích thân xuống trả giá để cứu ta.