Người đã chết thì số phận coi như đã định rồi — lên thiên đàng hay không, đâu còn đổi được nữa. Vậy cầu nguyện, xin lễ, làm việc lành cho họ thì ích gì? Chẳng phải chỉ để người sống đỡ áy náy thôi sao?
Có ích thật — và đây là một trong những điều an ủi nhất của đức tin Công giáo. Nhưng cần đặt câu trả lời cho đúng chỗ.
Trước hết, đúng là ta không cầu nguyện để "đổi phe" cho người đã khuất. Lời cầu của ta không kéo một người từ hỏa ngục lên thiên đàng — số phận đời đời đã được định lúc chết (đó chính là lý do nên sống cho ngay lành khi còn sống). Vậy lời cầu ấy giúp ai? Giúp những người đang được thanh luyện trên đường về thiên đàng — các linh hồn nơi . Với họ, lời cầu của ta thật sự là một sự trợ giúp.
Và điều này Hội Thánh đã tin, đã làm ngay từ đầu, dựa thẳng trên Kinh Thánh. Từ thời Cựu Ước, ông Giuđa Macabê đã "dâng lễ tế đền tạ cho những người đã chết, để họ được giải thoát khỏi tội lỗi" (). Sách Giáo Lý dạy rằng ngay từ những buổi đầu, Hội Thánh đã kính nhớ người đã khuất và dâng lời cầu — trên hết là Thánh Lễ — để cầu cho họ, ngõ hầu họ được thanh luyện mà hưởng nhan Chúa (x. ).
Vì sao lời cầu của người sống lại chạm được tới người đã khuất? Vì tất cả cùng thuộc về một thân thể — "các thánh thông công". Người ở thiên đàng, người còn nơi luyện ngục, và người còn sống trên đời không bị cắt lìa khỏi nhau; tình yêu và lời cầu nguyện vẫn nối họ lại với nhau. Sách Giáo Lý nói rõ: lời ta cầu cho họ không những giúp được họ, mà còn khiến lời họ cầu cho ta trở nên hữu hiệu (x. ). Đây là con đường hai chiều: ta nâng đỡ họ, và họ cho ta.
Vậy cụ thể ta có thể làm gì cho người đã mất?
Cho nên, chăm lo cho người đã khuất bằng lời cầu nguyện không phải chỉ để người sống nguôi ngoai. Đó là một nghĩa cử yêu thương thật sự vươn qua cả cái chết — và cũng là một niềm hy vọng cho chính mình: nếu ta có thể giúp họ hôm nay, thì rồi cũng sẽ có người cầu nguyện cho ta. (Còn nỗi lo "người thân tôi mất rồi, không biết có được cứu không", xem Người thân qua đời có được cứu không?.)
Trích dẫn Kinh Thánh theo bản dịch của Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ.