Hỏi Đáp Công Giáo
Thuộc loạt bài:Part of: Vũ trụ được tạo ra một cách ngẫu nhiên, hay được thiết kế bởi một Đấng Sáng Tạo?
Khoa học & Đức tinScience & FaithKhoa họcScienceVô thầnAtheismPhản biện

Đây chẳng phải chỉ là lập luận “Thiên Chúa của những lỗ hổng” — cứ cái gì khoa học chưa giải thích được thì gán cho Chúa?

Không — và thật ra lập luận thiết kế đi theo hướng ngược lại với "Thiên Chúa của những lỗ hổng".

"Thiên Chúa của những lỗ hổng" (God of the gaps) là lối lập luận dựa trên sự thiếu hiểu biết: khi con người chưa giải thích được một hiện tượng, họ gán nó cho một vị thần. Ngày xưa người ta không hiểu sấm sét từ đâu ra, nên tưởng tượng ra thần sấm. Đây là một lập luận yếu, vì khi khoa học tiến bộ và giải thích được hiện tượng, "vị thần lấp lỗ hổng" ấy biến mất. Và đúng là ngày nay rất ít người còn dùng kiểu lập luận này để bênh vực đức tin.

Nhưng lập luận thiết kế không dựa trên những gì ta chưa biết — nó dựa trên chính những gì ta đã biết, và biết ngày càng rõ. Chúng ta biết tốc độ giãn nở của vũ trụ chính xác đến mức nào; chúng ta biết sức mạnh của lực hấp dẫn; chúng ta đo được độ thấp của entropy ban đầu. Chính kiến thức ấy — chứ không phải sự dốt nát — mới làm nảy sinh suy luận về một Nhà Thiết Kế. Đây là một lập luận từ hiểu biết, không phải từ lỗ hổng.

Điểm khác biệt then chốt: với "Thiên Chúa của những lỗ hổng", kiến thức khoa học càng tăng thì "chỗ cho Chúa" càng thu hẹp. Với lập luận thiết kế thì ngược lại — khoa học càng khám phá sâu, sự tinh chỉnh lại càng lộ rõ và đáng kinh ngạc hơn, khiến suy luận về một Đấng thiết kế mạnh thêm, chứ không yếu đi. Đó là lý do nhiều nhà khoa học, sau khi đi rất sâu vào vật lý và vũ trụ học, lại thấy giả thuyết một Đấng Sáng Tạo hợp lý hơn.

Điều này ăn khớp với cách Hội Thánh hiểu về tương quan giữa đức tin và lý trí. Sách Giáo Lý dạy rằng "sự hiện hữu của Thiên Chúa… có thể được nhận biết một cách chắc chắn bằng ánh sáng của lý trí con người, nhờ các công trình của Ngài" (x. ) — tức là qua việc nghiên cứu thế giới, chứ không phải qua việc bỏ cuộc trước nó. Và vì "không bao giờ có thể có mâu thuẫn thật sự giữa đức tin và lý trí" (x. ), người tín hữu không cần sợ khoa học tiến bộ: mỗi khám phá mới về trật tự của vũ trụ chỉ làm cho công trình của Đấng Tạo Hóa thêm rõ nét.

Nói ngắn gọn: "Thiên Chúa của những lỗ hổng" trốn vào chỗ khoa học chưa với tới; lập luận thiết kế thì đứng ngay giữa những gì khoa học đã soi sáng — và mời ta hỏi tại sao vũ trụ lại trật tự đến vậy.

THAM CHIẾUREFERENCES