Đạo đức chỉ là tương đối, mỗi nền văn hóa một khác — làm gì có đúng sai tuyệt đối?

Nghe thì thoáng, nhưng thử hỏi: có ai thật sự sống như một người theo thuyết tương đối triệt để không? Hầu như không — kể cả người vừa nêu lời phản đối. Và chính chỗ đó làm nó sụp.

Thứ nhất: chính bạn vẫn phán đoán vượt trên văn hóa — và bạn có lý khi làm thế. Nạn diệt chủng Do Thái là tội ác, ngay cả khi nó hợp pháp ở nước Đức thời ấy. Chế độ nô lệ là sai, ngay cả khi cả xã hội cho là bình thường. Nếu đạo đức thuần túy là phong tục, ta không được phép nói một nền văn hóa nào đó sai — ta chỉ có thể nói nó khác. Nhưng bạn, và tôi, và cả người vô thần, đều nói mạnh hơn thế nhiều: ta nói những điều ấy thật sự ác. Mà hễ đã phán đoán một tập tục là sai, thì ta đang viện tới một chuẩn mực cao hơn chính tập tục đó.

Thứ hai: thuyết tương đối làm cho "tiến bộ đạo đức" trở nên vô nghĩa. Việc bãi bỏ nô lệ là một bước tiến, chứ không phải chỉ là một sự thay đổi. Nhưng "tiến" thì phải là tiến về phía một điều gì đó tốt hơn — tức là có một cái đích đúng đắn để hướng tới. Nếu đạo đức chỉ là phong tục, thì những người bãi nô không hề "đúng hơn" xã hội của họ; họ chỉ khác thôi. Ít ai thật lòng tin như vậy. Ta biết những nhà cải cách ấy đã đúng và thời đại họ đã sai — và đó chỉ có nghĩa nếu có một chuẩn mực thật, đứng trên mọi thời.

Thứ ba: khác biệt giữa các nền văn hóa thường là ở sự kiện hay cách áp dụng, chứ không ở giá trị nền tảng. Gần như không xã hội nào từng xem "giết người vô cớ là điều tốt" hay "phản bội người tin mình là điều đáng khen". Điều thay đổi thường là ai được kể là "người", hay hoàn cảnh nào được xem là ngoại lệ — tức là bất đồng về sự kiện, chứ không phải chối bỏ chính luật "chớ giết người".

Cuối cùng, hãy để ý một điều. Ngay cả cơn phẫn nộ trước bất công — sự phẫn nộ rất thật của người vô thần trước cái ác — cũng đã giả định rằng có một điều thật sự đáng phẫn nộ, chứ không phải "chỉ là chuyện tôi không thích". Chính cái chuẩn mực có thật, đứng trên mọi nền văn hóa ấy, là điều mà lập luận luân lý đưa về nguồn của nó.