Người ta hay bảo nô lệ Cựu Ước thật ra rất nhân đạo — chỉ là tôi tớ làm công có thời hạn, sáu năm rồi được thả, được đối xử tử tế. Vậy thì có gì mà phải bận tâm?
Nửa câu này đúng, và nửa còn lại là một cái bẫy. Bức tranh nhân đạo ấy là có thật — nhưng nó chỉ đúng cho nô lệ người Híp-ri, và lấy nó để phẩy tay cho qua cả lời phản đối chính là kiểu né tránh khiến người thành thật mất lòng tin.
Trước hết, phần nhân đạo là thật, và thật một cách đáng nể so với thời ấy. Nô lệ người Híp-ri không phải là tài sản mua đứt, mà là một hình thức ở đợ trả nợ: một người Ít-ra-en nghèo bán sức lao động của mình để trả nợ. Và Luật bao quanh người ấy bằng những bảo vệ hiếm có:
Động lực của tất cả nằm ở một câu lặp đi lặp lại: "hãy nhớ mình đã làm nô lệ tại đất Ai-cập" (x. ). Cả định chế bị ám ảnh bởi chính cuộc giải phóng của Ít-ra-en — một dân từng làm nô lệ thì không được đối xử với nô lệ như người ta đã đối xử với mình.
Nhưng — và đây là chỗ không được lảng đi — tất cả những điều trên nói về người Híp-ri (x. ). Còn đoạn mà người phản đối trích, -46, lại nói đúng về loại kia: người ngoại, bị giữ vĩnh viễn làm tài sản truyền đời. Cho nên câu "nô lệ Cựu Ước rất nhân đạo" đúng với một loại và sai với loại kia; và đem cái loại nhân đạo ra trả lời cho một người vừa mới tra đúng câu thì chẳng khác nào tránh né.
Vậy dùng phần nhân đạo ấy cho đúng cách: không phải để tô hồng, mà để thấy hướng đi. Các luật nhân đạo dành cho người Híp-ri cho thấy Thiên Chúa đang kéo cả định chế về phía nào — về phía nhân đạo, về phía tự do. Còn đoạn về người ngoại cho thấy điểm khởi hành còn cách lý tưởng Tin Mừng xa đến đâu. Đó chính là điều Hội Thánh gọi là những yếu tố "bất toàn và tạm thời" trong Cựu Ước (x. ): không phải đích đến, mà là những bước đầu của một cuộc cải tổ dài. (Xem cách trả lời trọn vẹn ở bài đầu chủ đề.)
Trích dẫn Kinh Thánh theo bản dịch của Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ.