Rửa tội có cần thiết để được cứu độ không?
Có — nhưng cần nắm cho đủ cả hai vế. Chúa Giêsu dạy rõ rằng phép Rửa là cần thiết để được cứu độ, và Người đã truyền cho Hội Thánh đi rửa tội cho muôn dân:
Ai tin và chịu phép rửa, sẽ được cứu độ; còn ai không tin, thì sẽ bị kết án.
— Mc 16,16 (CGKPV)
Chính Người cũng nói không ai vào được Nước Thiên Chúa "nếu không sinh ra bởi nước và Thần Khí" (Ga 3,5). Vì thế Sách Giáo Lý dạy: "chính Chúa khẳng định rằng bí tích Rửa Tội là cần thiết để được cứu độ" (x. ).
Nhưng có một vế thứ hai cũng quan trọng không kém: Thiên Chúa ràng buộc ơn cứu độ với bí tích, nhưng chính Ngài lại không bị trói buộc bởi các bí tích của mình (x. ). Con đường thông thường và chắc chắn Chúa ban là phép Rửa — nhưng lòng thương xót của Người không hề bị giới hạn. Hội Thánh từ xưa đã nhìn nhận:
- Phép Rửa bằng máu — những ai chịu chết vì Đức Kitô mà chưa kịp lãnh nhận bí tích (x. );
- Phép Rửa bằng ước ao — người dự tòng, hay ai khao khát phép Rửa cùng với lòng thống hối và đức mến, nhưng qua đời trước khi kịp lãnh nhận (x. );
- Và cả những người, không do lỗi mình, chưa nhận biết Tin Mừng nhưng chân thành tìm kiếm Thiên Chúa và cố sống theo lương tâm ngay lành — Chúa Thánh Thần vẫn có thể dẫn họ tới ơn cứu độ (x. ).
Còn những trẻ thơ qua đời khi chưa được rửa tội thì sao? Đây không phải một câu hỏi lý thuyết — có những người cha, người mẹ đang mang trong lòng chính nỗi đau ấy. Với họ, điều Hội Thánh nói trước hết không phải một phán quyết, mà là một niềm hy vọng đặt nơi lòng thương xót của Thiên Chúa, "Đấng muốn cho mọi người được cứu độ" (1 Tm 2,4). Và chính Chúa Giêsu đã trìu mến với trẻ nhỏ:
"Cứ để trẻ em đến với Thầy, đừng ngăn cấm chúng, vì Nước Thiên Chúa là của những ai giống như chúng.
— Mc 10,14 (CGKPV)
Dựa vào lòng thương xót ấy và sự trìu mến của Chúa dành cho các em, Hội Thánh "cho phép chúng ta hy vọng rằng có một con đường cứu độ dành cho những trẻ em chết mà chưa chịu phép Rửa" — và Hội Thánh vẫn cầu nguyện, cử hành nghi lễ an táng cho các em (x. ). Nếu bạn đang mang nỗi mất mát này, xin đừng để trang giấy này là nơi cuối cùng bạn dừng lại: hãy tìm đến một linh mục, để có một người thật sự ngồi bên và cùng bạn phó dâng em thơ cho vòng tay Thiên Chúa.
Nói gọn: phép Rửa thật sự cần thiết — đó là cánh cửa Chúa Giêsu mở ra để ta bước vào sự sống mới, nên nếu có thể lãnh nhận thì đừng trì hoãn. Nhưng lòng thương xót của Thiên Chúa còn lớn hơn mọi giới hạn ta có thể hình dung. Các bài dưới đây khai triển từng phần: phép Rửa thật sự làm gì; phép Rửa và Chúa Thánh Thần; tên trộm trên thập giá; và vì sao Hội Thánh rửa tội cho cả trẻ sơ sinh.
Rửa tội xong thì có gì thật sự thay đổi, hay chỉ là một nghi thức?
Phép Rửa đúng là một dấu chỉ công khai đẹp đẽ — nhưng Kinh Thánh cho thấy nó còn hơn thế: đó là khoảnh khắc Thiên Chúa thật sự cứu ta, tha tội và ban sự sống mới. Điều này gọi là tái sinh qua phép Rửa.
Chính Chúa Giêsu nói phép Rửa là điều kiện để vào Nước Thiên Chúa:
Đức Giê-su đáp: "Thật, tôi bảo thật ông: không ai có thể vào Nước Thiên Chúa, nếu không sinh ra bởi nước và Thần Khí.
— Ga 3,5 (CGKPV)
Và thánh Phêrô nói thẳng rằng phép Rửa cứu độ:
Nước đó là hình bóng phép rửa nay cứu thoát anh em… nhờ sự phục sinh của Đức Giê-su Ki-tô.
— 1 Pr 3,21 (CGKPV)
Kinh Thánh còn nhiều chỗ khác nói cùng một điều: phép Rửa là "việc tắm rửa để tái sinh" (Tt 3,5-7); "chịu phép rửa… để được ơn tha tội" (Cv 2,38); "hãy chịu phép rửa và thanh tẩy tội lỗi" (Cv 22,16); được "dìm vào cái chết của Đức Kitô" để sống đời mới (Rm 6,3-4); và "mặc lấy Đức Kitô" (Gl 3,27).
Qua nước phép Rửa, Thiên Chúa tha mọi tội — tội tổ tông lẫn mọi tội cá nhân (x. ), làm cho ta nên "một thụ tạo mới", thành nghĩa tử của Thiên Chúa và đền thờ Chúa Thánh Thần (x. ), và tái sinh ta làm con cái Thiên Chúa (x. ). Đây không phải việc ta làm để "kiếm" ơn cứu độ — mà là món quà Thiên Chúa ban cho ta cách nhưng không.
Phép Rửa ảnh hưởng thế nào đến Chúa Thánh Thần — chẳng phải mọi người đều đã có Chúa Thánh Thần rồi sao?
Ngay khoảnh khắc lãnh nhận phép Rửa, Chúa Thánh Thần được đổ xuống một cách mới mẻ và vĩnh viễn — giống như Ngài đã ngự xuống trên Chúa Giêsu tại sông Giođan. Người được rửa tội trở thành Đền Thờ sống động của Chúa Thánh Thần:
Hay anh em lại chẳng biết rằng thân xác anh em là Đền Thờ của Thánh Thần sao? Mà Thánh Thần đang ngự trong anh em là Thánh Thần chính Thiên Chúa đã ban cho anh em.
— 1 Cr 6,19 (CGKPV)
Đúng là Chúa Thánh Thần đã hoạt động trong trái tim mọi người — thu hút, thúc đẩy, ban ơn — vì Thiên Chúa "muốn cho mọi người được cứu độ" (1 Tm 2,4). Nhưng có sự khác biệt giữa việc Chúa Thánh Thần tác động từ bên ngoài để lôi kéo một tâm hồn, và việc Ngài ngự trị và thánh hóa bên trong — món quà làm cho ta thành nghĩa tử của Thiên Chúa và được thông phần sự sống thần linh. Sự hiện diện đầy đủ ấy được ban cách thông thường qua phép Rửa.
Sách Giáo Lý dạy rằng qua phép Rửa, người tín hữu trở thành "đền thờ Chúa Thánh Thần" và "một thụ tạo mới" (x. ); và chính Chúa Ba Ngôi ban cho họ ơn thánh hóa, cùng các nhân đức tin–cậy–mến và các ơn của Chúa Thánh Thần (x. ). Từ ngày đó, Chúa Thánh Thần sống trong linh hồn người đã được rửa tội; và về sau, Bí tích Thêm Sức sẽ củng cố các ơn ấy để người trẻ sống chúng cách mạnh mẽ như một môn đệ trưởng thành.
Tên trộm trên thập giá được cứu mà không cần chịu phép Rửa — chẳng phải điều đó chứng tỏ phép Rửa không cần thiết sao?
Câu chuyện tên trộm là một ví dụ tuyệt đẹp về lòng thương xót của Thiên Chúa — nhưng nó không mâu thuẫn với tầm quan trọng của phép Rửa. Có mấy điều cần thấy:
- Tên trộm chết trước cuộc Phục Sinh và trước khi Chúa Giêsu ban lệnh truyền "hãy đi rửa tội cho muôn dân". Các bí tích của Giao Ước Mới lúc đó chưa được thiết lập đầy đủ.
- Chúa Giêsu, vì là Thiên Chúa, có quyền cứu bất kỳ ai cách trực tiếp, nhất là trong hoàn cảnh đặc biệt lúc hấp hối. Điều tên trộm đã nhận là điều Hội Thánh gọi là "phép Rửa ước ao": anh đã quay về với Chúa Giêsu bằng đức tin và lòng thống hối chân thành trong những giây phút cuối đời.
Đây chính là điều Sách Giáo Lý dạy một cách cân bằng. Một đàng, "chính Chúa khẳng định rằng bí tích Rửa Tội là cần thiết để được cứu độ" và đã truyền phải rửa tội cho muôn dân (x. ). Đàng khác, Thiên Chúa đã ràng buộc ơn cứu độ với bí tích, nhưng chính Ngài không bị ràng buộc bởi các bí tích của mình: Hội Thánh nhìn nhận phép Rửa bằng máu (những người chịu chết vì Đức Kitô mà chưa kịp rửa tội — x. ) và phép Rửa ước ao (người dự tòng, hoặc người khao khát phép Rửa cùng với lòng thống hối và đức mến — x. ). Hơn nữa, những ai chân thành tìm kiếm Thiên Chúa theo ánh sáng lương tâm cũng có thể được Chúa Thánh Thần dẫn tới ơn cứu độ (x. ).
Nhưng những trường hợp đặc biệt ấy không biến phép Rửa thành tùy chọn. Ta không được ỷ lại vào lòng thương xót ngoại thường của Thiên Chúa: nếu một người có thể lãnh nhận phép Rửa, họ nên lãnh nhận. Con đường thông thường và chắc chắn mà Chúa Giêsu đã ban vẫn rõ ràng — "sinh ra bởi nước và Thần Khí" (x. Ga 3,5). (Xem thêm bài Người chưa từng nghe biết Chúa có được cứu không?)
Tại sao người Công giáo rửa tội cho trẻ em trong khi chúng chưa thể hiểu hay tin gì?
Bởi vì phép Rửa là ân huệ Thiên Chúa ban, chứ không phải phần thưởng cho một điều đứa trẻ tự làm được. Chúng ta không bắt một em bé phải "đủ lớn để hiểu" mới được đón nhận tình yêu và sự sống của Thiên Chúa.
"Nhưng như vậy chẳng phải là ép con theo đạo sao?" Thật ra, cha mẹ vẫn luôn thay con quyết định những điều quan trọng trước khi con đủ tuổi tự chọn — tiếng mẹ đẻ, nếp ăn uống, trường lớp, và nhất là những quyết định về sức khỏe — không phải để áp đặt, mà vì muốn điều tốt nhất cho con. Hãy nghĩ đến việc tiêm vắc-xin: đứa bé chưa hề mắc bệnh, nhưng cha mẹ vẫn cho tiêm phòng để bảo vệ con khỏi hiểm nguy sau này; chẳng ai "đợi con mười tám tuổi tự quyết" rồi mới cho tiêm. Phép Rửa cũng tựa như một thứ "vắc-xin thiêng liêng": nó ban ân sủng của Chúa và gìn giữ đứa trẻ ngay từ đầu, chứ không ép buộc điều gì. Trao cho con điều mình tin là quý giá nhất không phải là áp đặt — đó là điều một người cha, người mẹ thương con vẫn làm. Và khi lớn lên, chính người con sẽ tự mình đáp lại và sống đức tin ấy (cách riêng qua Bí tích Thêm Sức).
Theo giáo lý Công giáo, mỗi người sinh ra đều mang tội tổ tông — không phải một tội đứa bé đã phạm, mà là tình trạng thiếu ân sủng thánh hóa mà Ađam và Eva đã đánh mất, khiến bản tính con người bị tổn thương và nghiêng chiều về sự dữ (x. ). Vì thế, "các nhi đồng cũng cần được tái sinh trong bí tích Rửa Tội, để chúng được giải thoát khỏi quyền lực tối tăm" và đưa vào tự do của con cái Thiên Chúa (x. ). Không có lý do gì bắt một đứa trẻ phải chờ đợi món quà ấy.
Kinh Thánh cho thấy một khuôn mẫu rõ: người ta chịu phép rửa theo cả gia đình. Trong ngày lễ Ngũ Tuần, thánh Phêrô nói:
³⁸ Ông Phê-rô đáp: "Anh em hãy sám hối, và mỗi người hãy chịu phép rửa nhân danh Đức Giê-su Ki-tô, để được ơn tha tội; và anh em sẽ nhận được ân huệ là Thánh Thần. ³⁹ Thật vậy, đó là điều Thiên Chúa đã hứa cho anh em, cũng như cho con cháu anh em và tất cả những người ở xa…"
— Cv 2,38-39 (CGKPV)
Lời hứa dành cho "anh em cũng như cho con cháu anh em". Và sách Công Vụ ghi lại việc rửa tội cho cả nhà: gia đình bà Lyđia (Cv 16,15), viên cai ngục "cùng với tất cả người nhà" (Cv 16,33), gia đình ông Têphana (1 Cr 1,16) — trong thế giới cổ xưa, "cả nhà" đương nhiên bao gồm cả trẻ nhỏ.
Cũng như phép cắt bì — dấu chỉ của Giao Ước Cũ — được ban cho trẻ sơ sinh khi mới tám ngày tuổi (x. St 17,12), thì phép Rửa là dấu chỉ của Giao Ước Mới. Sách Giáo Lý xác nhận: việc rửa tội cho nhi đồng "là một truyền thống rất xa xưa của Hội Thánh", có bằng chứng rõ từ thế kỷ thứ hai và rất có thể bắt nguồn ngay từ những gia đình mà "cả nhà" đều chịu phép Rửa thời các Tông đồ (x. ).
Nói cách khác, rửa tội cho trẻ sơ sinh không phải là "ép" một đứa trẻ vào đạo, mà là trao cho em món quà sự sống của Thiên Chúa ngay từ đầu — để rồi khi lớn lên, chính em tự mình đáp lại và sống tình yêu ấy.
Trẻ sơ sinh chưa thể ăn năn hay tin — phép Rửa dành cho người có đức tin cá nhân, vậy sao lại rửa tội cho trẻ?
Đây chính là vẻ đẹp của "đức tin do Hội Thánh cung cấp". Trẻ sơ sinh chưa thể tự tuyên xưng đức tin, nhưng Thiên Chúa tôn trọng đức tin của cha mẹ, người đỡ đầu và toàn thể Hội Thánh khi họ mang đứa trẻ đến giếng rửa tội.
Chính Chúa Giêsu đón nhận cả trẻ thơ và lấy chúng làm mẫu cho Nước Trời:
¹⁵ Người ta còn đem cả trẻ thơ đến với Đức Giê-su, để Người đặt tay trên chúng… ¹⁶ Nhưng Đức Giê-su gọi chúng lại mà nói: "Cứ để trẻ em đến với Thầy, đừng ngăn cấm chúng, vì Nước Thiên Chúa là của những ai giống như chúng."
— Lc 18,15-17 (CGKPV)
Kinh Thánh cũng cho thấy Thiên Chúa hành động dựa trên đức tin của người khác: khi thấy lòng tin của những người khiêng đến, Chúa Giêsu chữa và tha tội cho người bại liệt — "Thấy họ có lòng tin như vậy…" (Mc 2,5). Và thánh Phaolô nói con cái được thánh hóa nhờ cha mẹ có đức tin (1 Cr 7,14).
Sách Giáo Lý dạy rõ: phép Rửa "là bí tích của đức tin", nhưng "đức tin cần đến cộng đoàn các tín hữu. Mỗi Kitô hữu chỉ có thể tin trong đức tin của Hội Thánh" (x. ). Và trẻ em "được rửa tội trong đức tin của Hội Thánh… vì đây là ân sủng và hồng ân của Thiên Chúa, chứ không do công trạng của con người" (x. ).
Trong nghi thức, cha mẹ và người đỡ đầu từ bỏ tội lỗi và tuyên xưng Kinh Tin Kính thay cho đứa trẻ; Thiên Chúa tôn trọng đức tin ấy và thật sự nhận đứa bé làm con cái yêu dấu. Về sau, khi lãnh Bí tích Thêm Sức, người trẻ sẽ tự mình khẳng định lại lời "xin vâng" đó.
Kinh Thánh đâu có ví dụ rõ ràng nào về rửa tội cho trẻ sơ sinh — chẳng phải đây là truyền thống muộn thời sau?
Kinh Thánh cho ta những khuôn mẫu mạnh mẽ, dù không kể chi tiết từng trường hợp — và Hội Thánh sơ khai đã rửa tội cho trẻ em ngay từ đầu. Đây không phải một phát minh muộn màng.
Trong thế giới cổ xưa, việc "rửa tội cả nhà" tự nhiên bao gồm cả trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh. Ta thấy rõ khuôn mẫu này khi cả gia đình tin theo Chúa:
Ngay lúc đó, giữa ban đêm, viên cai ngục đem hai ông đi, rửa các vết thương, và lập tức ông ấy được chịu phép rửa cùng với tất cả người nhà.
— Cv 16,33 (CGKPV)
Cùng khuôn mẫu ấy nơi gia đình bà Lyđia (Cv 16,15) và gia đình ông Têphana (1 Cr 1,16). Lập luận "Kinh Thánh không ghi rõ một em bé nào" là một lý lẽ dựa trên sự im lặng — Kinh Thánh không kể lại từng ca, mà cho ta khuôn mẫu chung. Và như phép cắt bì được ban cho trẻ sơ sinh trong Giao Ước Cũ (St 17), phép Rửa là dấu chỉ tương ứng của Giao Ước Mới.
Chứng cứ lịch sử cũng rõ ràng. Sách Giáo Lý ghi nhận có "bằng chứng rõ ràng về truyền thống này từ thế kỷ thứ hai", và rất có thể nó bắt nguồn ngay từ thời các Tông đồ (x. ). Các Giáo phụ xác nhận:
- Ôrigênê (khoảng năm 248) viết rằng "theo tập tục của Hội Thánh, phép Rửa được ban cả cho các nhi đồng", và tập tục ấy đã nhận được từ các Tông đồ.
- Công đồng Carthagô (năm 253), dưới thời thánh Cyprianô, còn bác bỏ ý kiến muốn hoãn rửa tội cho trẻ đến ngày thứ tám — nghĩa là việc rửa tội cho trẻ sơ sinh khi ấy đã là chuyện đương nhiên.
Nói cách khác: rửa tội cho trẻ em không phải là sáng chế của một thời sau, mà là thực hành bình thường của Hội Thánh ngay từ những thế kỷ đầu.
Rửa tội cho trẻ em có tạo ra một cảm giác an toàn giả tạo — những "Kitô hữu" tưởng mình được cứu chỉ vì một nghi thức không?
Đây là một mối quan ngại chính đáng — không ai muốn một cảm giác an toàn giả tạo. Nhưng phép Rửa không bao giờ là một thứ "phép thuật" thay thế cho mối quan hệ suốt đời với Chúa Giêsu. Nó là khởi đầu của hành trình đức tin, chứ không phải điểm kết thúc.
Kinh Thánh không hề coi ơn cứu độ là chuyện "xong một lần rồi thôi". Chính thánh Phaolô — người rao giảng ơn cứu độ nhưng không — vẫn dặn:
…anh em hãy biết run sợ mà gắng sức lo sao cho mình được cứu độ.
— Pl 2,12 (CGKPV)
Sách Giáo Lý dạy rõ rằng "đức tin của mọi người đã chịu phép Rửa, cả nhi đồng cả người thành niên, cần được tăng trưởng sau bí tích Rửa Tội" (x. ). Phép Rửa ghi trên người tín hữu một ấn tín không thể xóa, cho thấy họ thuộc về Đức Kitô (x. ) — nhưng ấn tín ấy là một lời mời gọi phải sống, chứ không phải một tấm vé bảo đảm bất kể ta sống thế nào.
Chính vì thế cha mẹ và người đỡ đầu hứa sẽ nuôi dạy đứa trẻ trong đức tin — để nó lớn lên trong một mối quan hệ cá nhân, sống động với Chúa Kitô. Phép Rửa ban ân sủng thật và cho Chúa Thánh Thần ngự trong linh hồn, nhưng không ép buộc ai phải trung thành. Mỗi người đã được rửa tội vẫn giữ tự do — và trách nhiệm — để nói "xin vâng" với Chúa Giêsu mỗi ngày trong đời mình. Ân sủng của phép Rửa phải được sống qua cầu nguyện, vâng phục và lớn lên trong sự thánh thiện.