Tại sao người Công Giáo cầu nguyện với các thánh?
Tại sao người Công Giáo cầu nguyện với các thánh, trong khi Kinh Thánh dường như cấm nói chuyện với người chết?
Đây là một trong những phản đối phổ biến và chân thành nhất từ phía anh chị em Tin Lành.
Câu trả lời ngắn gọn: người Công Giáo không cầu nguyện với các thánh thay vì cầu nguyện với Thiên Chúa. Chúng ta vẫn cầu nguyện trực tiếp với Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần mỗi ngày. Khi nói "cầu nguyện với các thánh", chúng ta muốn nói: xin các ngài cầu nguyện cùng với chúng ta và cho chúng ta — giống như khi ta xin một người bạn còn sống cầu nguyện cho mình.
Các thánh trên trời không phải là những người đã "chết" theo nghĩa mất hết sự sống. Trái lại, các ngài đang sống trong Chúa Kitô, sống động và trọn vẹn hơn chúng ta rất nhiều. Như chính Chúa Giêsu đã dạy:
Mà Người không phải là Thiên Chúa của kẻ chết, nhưng là Thiên Chúa của kẻ sống, vì đối với Người, tất cả đều đang sống.
— Lc 20,38 (CGKPV)
Vì thế, xin các ngài cầu nguyện không phải là bói toán hay gọi hồn, cũng không phải là thờ phượng, mà là một hành vi của tình hiệp thông trong Thân Thể Chúa Kitô — điều mà Hội Thánh gọi là mầu nhiệm các thánh cùng thông công. Các ngài "không ngừng chuyển cầu với Chúa Cha cho chúng ta" (x. ).
Loạt bài dưới đây trả lời từng thắc mắc thường gặp một cách kỹ lưỡng — từ những phản đối cơ bản đến những câu hỏi thần học sâu hơn: việc này có phải là bói toán không, có phải là thờ phượng không, làm sao các thánh nghe được chúng ta, phải hiểu thế nào về "một Đấng Trung Gian duy nhất", và Giáo Hội sơ khai đã tin gì.
Tóm lại: chúng ta xin anh chị em mình đang sống trên trời — những người sống động hơn chúng ta rất nhiều — hiệp lời cầu nguyện mạnh mẽ của các ngài với chúng ta. Điều này không lấy đi bất cứ điều gì từ Chúa Giêsu; trái lại, nó cho thấy chiến thắng của Người trên sự chết trọn vẹn thế nào. Hội Thánh trên trời và Hội Thánh dưới đất là một gia đình, cùng cầu nguyện với Chúa Cha nhờ Chúa Con.
Cầu nguyện với các thánh có phải là bói toán hay gọi hồn người chết không?
Không. Sách Đệ Nhị Luật cấm các thực hành huyền bí — phù phép, bói toán, đồng bóng, gọi hồn người chết để dò tìm điều bí ẩn hay điều khiển tương lai (x. Đnl 18,10-12). Kinh Thánh coi đó là điều ghê tởm trước mặt Thiên Chúa, vì nó tìm kiếm quyền lực và hiểu biết ở ngoài Thiên Chúa.
Xin một vị thánh trên trời cầu nguyện cho chúng ta thì hoàn toàn khác. Chúng ta không tìm cách điều khiển tương lai hay moi những bí mật từ cõi chết; chúng ta chỉ xin một người anh, người chị trong đức tin — đang sống trong Chúa — cầu nguyện cho chúng ta. Đó chính là điều chúng ta vẫn làm khi xin một người bạn còn sống cầu nguyện giúp mình.
Chính Chúa Giêsu đã trò chuyện với ông Môsê và ông Êlia trong biến cố Hiển Dung (x. Mt 17,1-8), dù ông Môsê đã qua đời nhiều thế kỷ trước đó. Người không hề vi phạm Lề Luật. Như Người đã dạy:
Mà Người không phải là Thiên Chúa của kẻ chết, nhưng là Thiên Chúa của kẻ sống, vì đối với Người, tất cả đều đang sống.
— Lc 20,38 (CGKPV)
Các thánh trên trời vẫn đang sống trong Chúa Kitô. Xin các ngài cầu nguyện không phải là gọi hồn người chết, mà là trò chuyện với những người đang sống trong sự hiện diện của Thiên Chúa.
Xin các thánh cầu nguyện có phải là thờ phượng không? Sao không cầu nguyện thẳng với Thiên Chúa?
Chúng ta vẫn cầu nguyện trực tiếp với Thiên Chúa mỗi ngày — với Chúa Cha, Chúa Giêsu và Chúa Thánh Thần. Việc xin các thánh cầu nguyện không bao giờ thay thế điều đó.
Ở đây có một điểm về ngôn ngữ cần làm rõ. Trong tiếng Anh hiện đại, từ "pray" hầu như chỉ còn nghĩa là thờ phượng Thiên Chúa. Nhưng nghĩa gốc của nó chỉ đơn giản là "xin" hay "cầu xin" — như trong tiếng Anh cổ, "I pray you, tell me…" nghĩa là "Xin ông cho tôi biết…". Vì vậy khi người Công Giáo nói "chúng tôi cầu nguyện với Mẹ Maria", điều đó có nghĩa là: "chúng tôi xin Mẹ Maria cầu nguyện cho chúng tôi."
Chúng ta không thờ phượng các thánh. Sự thờ phượng (tiếng Latinh gọi là latria) chỉ dành riêng cho một mình Thiên Chúa, Đấng Tạo Hóa (x. ). Điều chúng ta dành cho các thánh là lòng tôn kính (dulia) — quý mến các ngài và xin các ngài, những chi thể thánh thiện và đang sống của Thân Thể Chúa Kitô, hiệp lời cầu nguyện với chúng ta.
Chính Kinh Thánh khuyến khích chúng ta cầu nguyện cho nhau:
Anh em hãy thú tội với nhau và cầu nguyện cho nhau để được cứu thoát. Vì lời cầu xin tha thiết của người công chính rất có hiệu lực.
— Gc 5,16 (CGKPV)
Người càng công chính thì lời cầu nguyện càng có sức mạnh — và các thánh trên trời là những người đã được nên trọn lành và công chính hoàn toàn. Hơn nữa, thánh Phaolô tha thiết kêu gọi chúng ta cầu thay cho nhau:
¹ Trước hết, tôi khuyên ai nấy dâng lời cầu xin, khẩn nguyện, nài van, tạ ơn cho tất cả mọi người, ² cho vua chúa và tất cả những người cầm quyền, để chúng ta được an cư lạc nghiệp mà sống thật đạo đức và nghiêm chỉnh. ³ Đó là điều tốt và đẹp lòng Thiên Chúa, Đấng cứu độ chúng ta, ⁴ Đấng muốn cho mọi người được cứu độ và nhận biết chân lý.
— 1 Tm 2,1-4 (CGKPV)
Xin các thánh cầu nguyện không thay thế việc cầu nguyện trực tiếp với Thiên Chúa, mà đặt nền tảng trên chính lời mời gọi ấy — cầu nguyện cho nhau trong một gia đình đức tin.
Các thánh đã qua đời, làm sao nghe và thấy được chúng ta?
Các thánh trên trời sống động hơn chúng ta rất nhiều. Hãy hình dung: một thai nhi trong lòng mẹ đã thực sự sống, nhưng một người đã chào đời thì sống trọn vẹn hơn nhiều. Cũng vậy, chúng ta nơi trần gian đang sống trong Chúa Kitô nhờ đức tin, còn các thánh trên trời đang sống trong sự viên mãn của sự hiện diện Thiên Chúa — không còn tội lỗi, đau khổ hay giới hạn. Các ngài được thấy Thiên Chúa "mặt giáp mặt" (x. 1 Cr 13,12).
Sách Khải Huyền cho thấy điều này rất rõ:
⁹ Khi Con Chiên mở ấn thứ năm, thì tôi thấy dưới bàn thờ, linh hồn của những người đã bị giết vì đã rao giảng Lời Thiên Chúa và đã làm chứng. ¹⁰ Họ lớn tiếng kêu: "Lạy Chúa chí thánh và chân thật, cho đến bao giờ Ngài còn trì hoãn, không xét xử và không bắt những người sống trên mặt đất phải đền nợ máu chúng con?" ¹¹ Bấy giờ mỗi người trong số họ được lãnh một áo trắng; và có lời phán bảo họ cứ nghỉ yên một thời gian ngắn nữa, chờ cho đủ số những người cũng là tôi tớ Thiên Chúa và là anh em của họ, sắp bị giết như họ.
— Kh 6,9-11 (CGKPV)
Những vị tử đạo này hoàn toàn ý thức: họ nhớ lại cái chết của mình nơi trần gian và đang tích cực dâng lời cầu nguyện lên Thiên Chúa về những sự việc đang diễn ra dưới đất.
Nhưng làm sao các ngài thấy được chúng ta? Thư Do Thái viết:
Như thế, phần chúng ta, được ngần ấy nhân chứng đức tin như đám mây bao quanh, chúng ta hãy cởi bỏ mọi gánh nặng và tội lỗi đang trói buộc mình, và hãy kiên trì chạy trong cuộc đua dành cho ta.
— Dt 12,1 (CGKPV)
Các thánh như một đám đông đông đảo trong khán đài, đang dõi theo và cổ vũ chúng ta chạy cuộc đua đức tin. Các ngài bao quanh và quan tâm đến chúng ta.
Còn hàng triệu lời cầu nguyện cùng một lúc thì sao — các ngài đâu phải là Thiên Chúa? Đúng vậy, các thánh không phải là Thiên Chúa, không toàn tri hay toàn năng tự bản tính mình. Nhưng các ngài đang sống trong Thị Kiến Hạnh Phúc (Beatific Vision), được chiêm ngưỡng Thiên Chúa mặt giáp mặt (x. ); và trong Thiên Chúa, các ngài có thể biết và quan tâm đến những điều Thiên Chúa cho các ngài thấy.
Hãy nghĩ mà xem: Satan là một thụ tạo hữu hạn, không phải là Thiên Chúa, thế mà nó có thể cám dỗ và ảnh hưởng đến hàng triệu người khắp thế giới cùng một lúc. Nếu một thiên thần sa ngã còn làm được như vậy, thì chắc chắn Thiên Chúa có thể ban cho các thánh đã được vinh hiển khả năng nghe và đáp lại nhiều lời cầu nguyện. Sự nhận biết ấy là một ân ban đến từ Thiên Chúa, chứ không phải điều tranh giành với Người.
Lời cầu nguyện có được nghe tùy mức độ gần gũi với Chúa không? Tội lỗi có làm Thiên Chúa khó nghe ta hơn không?
Cần phân biệt hai điều dễ bị gộp làm một: chuyện Thiên Chúa có nghe lời cầu nguyện của ta, và chuyện lời cầu nguyện ấy mạnh mẽ, hiệu quả đến đâu.
1. Thiên Chúa nghe mọi lời cầu nguyện. Người là Đấng toàn tri — biết hết và nghe hết mọi người, dù người ấy đang sống trong tội trọng (mortal sin) hay đang kết hợp mật thiết với Người. Không ai bị Chúa "làm ngơ" chỉ vì mình là kẻ có tội: chính Chúa Giêsu cho thấy người thu thuế tội lỗi, chỉ biết đấm ngực xin thương xót, đã được nhậm lời và nên công chính (x. Lc 18,13-14).
2. Nhưng sức mạnh và hiệu quả của lời cầu nguyện thì có tùy thuộc vào tình trạng thiêng liêng của ta. Kinh Thánh nói rõ:
Anh em hãy thú tội với nhau và cầu nguyện cho nhau để được cứu thoát. Vì lời cầu xin tha thiết của người công chính rất có hiệu lực.
— Gc 5,16 (CGKPV)
Khi ta sống trong tội trọng, ta tự đặt mình xa cách Thiên Chúa; sự xa cách ấy làm giảm lòng tin tưởng và sức nặng thiêng liêng của lời cầu. Ngược lại, khi ta sống trong ơn nghĩa Chúa (state of grace — tình trạng kết hợp với Chúa, không mắc tội trọng), lời cầu nguyện nên hiệu quả hơn. Đây là nguyên tắc Kinh Thánh mà Sách Giáo Lý nhắc lại: "Ai làm theo ý Thiên Chúa, thì Ngài nhậm lời kẻ ấy" (x. ; Ga 9,31).
3. Chính vì thế, lời cầu nguyện của các thánh trên trời rất mạnh. Các ngài kết hợp trọn vẹn với Thiên Chúa — không còn tội lỗi, không còn ích kỷ, ý muốn hoàn toàn hợp với ý Chúa. Nhờ sự gần gũi tuyệt đối ấy, lời chuyển cầu (intercession) của các ngài mang sức nặng thiêng liêng rất lớn. Sách Giáo Lý dạy: "vì được gắn bó mật thiết hơn với Đức Kitô, các Thánh trên trời củng cố Hội Thánh cách vững vàng hơn" (x. ; 2635).
Vậy điều này không có nghĩa Thiên Chúa bỏ qua lời người tội lỗi — Người vẫn nghe và vẫn có thể đáp lời. Nhưng nó giải thích vì sao ta được ích lợi rất nhiều khi xin những người thánh thiện — nhất là các thánh trên trời, đã nên trọn lành — cầu nguyện cho mình. Xin các ngài cầu thay không phải để "qua mặt" Chúa, mà vì lời cầu của người công chính thật sự có sức mạnh trước mặt Người. (Xem thêm Đức Kitô là Đấng Trung Gian duy nhất ở phần liên quan.)
"Chỉ có một Đấng Trung Gian là Đức Kitô" (1 Tm 2,5) — vậy sao còn xin các thánh cầu nguyện?
Đây là phản đối quan trọng và thường gặp nhất, nên chúng ta hãy xét thật kỹ và trong toàn bộ bối cảnh. Thánh Phaolô viết:
Thật vậy, chỉ có một Thiên Chúa, chỉ có một Đấng trung gian giữa Thiên Chúa và loài người: đó là một con người, Đức Ki-tô Giê-su.
— 1 Tm 2,5 (CGKPV)
Câu này hoàn toàn đúng. Đức Kitô là Đấng Trung Gian duy nhất theo nghĩa đặc thù: chỉ một mình Người là Đấng Cứu Chuộc đã hòa giải nhân loại với Thiên Chúa qua hy tế thập giá. Không một thánh nhân, thiên thần hay người phàm nào có thể thay thế vai trò đó. Người Công Giáo hoàn toàn đồng ý.
Tuy nhiên, phải đọc câu này trong mạch văn. Chỉ ba câu trước đó, cũng trong chính chương ấy, thánh Phaolô viết:
¹ Trước hết, tôi khuyên ai nấy dâng lời cầu xin, khẩn nguyện, nài van, tạ ơn cho tất cả mọi người, ² cho vua chúa và tất cả những người cầm quyền, để chúng ta được an cư lạc nghiệp mà sống thật đạo đức và nghiêm chỉnh. ³ Đó là điều tốt và đẹp lòng Thiên Chúa, Đấng cứu độ chúng ta, ⁴ Đấng muốn cho mọi người được cứu độ và nhận biết chân lý.
— 1 Tm 2,1-4 (CGKPV)
Ngay trước khi khẳng định Đức Kitô là Đấng Trung Gian duy nhất, thánh Phaolô tha thiết khuyên chúng ta cầu thay nguyện giúp cho mọi người. Điều đó cho thấy việc nhiều người cầu nguyện và cầu thay cho nhau không hề mâu thuẫn với việc Đức Kitô là Đấng Trung Gian duy nhất.
Giáo huấn Công Giáo phân biệt rõ: sự trung gian của Đức Kitô là độc nhất trong công trình cứu chuộc — chỉ một mình Người cứu độ chúng ta. Nhưng các Kitô hữu có thể tham dự vào sự trung gian ấy qua việc cầu thay. Xin các thánh cầu nguyện không thay thế Đức Kitô, mà là tham dự vào sự trung gian của Người, và mọi lời cầu nguyện ấy đều được dâng lên nhờ Người, Đấng Trung Gian duy nhất (x. ).
Nếu các thánh đã cầu nguyện cho chúng ta rồi, sao còn phải xin? Cũng như ta xin bạn bè đang sống cầu nguyện cho mình dù Thiên Chúa đã biết mọi nhu cầu, việc xin các thánh cầu nguyện là một hành vi khiêm nhường, yêu thương và hiệp nhất, làm bền chặt mối dây giữa trời và đất.
Nhưng đâu có câu Kinh Thánh nào trực tiếp dạy cầu nguyện với các thánh? Không có một mệnh lệnh đơn lẻ, nhưng khuôn mẫu thì rất rõ. Sách Khải Huyền cho thấy các thánh và các thiên thần trên trời dâng lời cầu nguyện của dân thánh lên trước nhan Thiên Chúa:
Khi Con Chiên đã lãnh cuốn sách, thì bốn Con Vật và hai mươi bốn vị Kỳ Mục phủ phục xuống trước mặt Con Chiên, mỗi vị tay cầm đàn, tay nâng chén vàng đầy hương thơm, tức là những lời cầu nguyện của dân thánh.
— Kh 5,8 (CGKPV)
³ Một thiên thần khác đến đứng trước bàn thờ, tay cầm bình hương vàng. Thiên thần lãnh nhận nhiều hương thơm, để dâng trên bàn thờ bằng vàng trước ngai Thiên Chúa, cùng với những lời cầu nguyện của toàn thể dân thánh. ⁴ Từ tay thiên thần, khói hương quyện theo lời cầu nguyện của dân thánh, bay lên trước nhan Thiên Chúa.
— Kh 8,3-4 (CGKPV)
Chúng ta cũng thấy gương cầu thay mạnh mẽ của Đức Mẹ tại tiệc cưới Cana (x. Ga 2,1-11), nơi Mẹ đem nhu cầu của người ta đến với Chúa Giêsu, và Người đã làm phép lạ đầu tiên.
Giáo Hội sơ khai có tin vào việc cầu nguyện với các thánh không?
Có, và điều này xuất hiện khá sớm. Ngay từ cuối thế kỷ II và đầu thế kỷ III, các Kitô hữu đã khắc trên mộ phần trong các hang toại đạo (catacomb) những lời xin các thánh cầu nguyện cho họ. Đây không phải là một điều mới mẻ được thêm vào sau này, mà đã có mặt trong đời sống cầu nguyện của Hội Thánh từ những thế kỷ đầu.
Nhiều Giáo Phụ lớn cũng làm chứng cho niềm tin này — các ngài dạy rằng xin các thánh trên trời cầu thay cho chúng ta là điều tốt lành và hợp lẽ:
- Origen (k. 185 – 253)
- Cyprianô thành Carthage (k. 200 – 258)
- Cyrillô thành Giêrusalem (k. 315 – 386)
- Giêrônimô (k. 347–420)
Việc cầu nguyện với các thánh phát triển cách tự nhiên từ những chân lý Kinh Thánh mà chúng ta đã thấy: các thánh đang sống trong Chúa Kitô, các ngài quan tâm đến chúng ta, và lời cầu nguyện của người công chính rất có sức mạnh. Hội Thánh trên trời và Hội Thánh dưới đất luôn là một gia đình duy nhất, cùng cầu nguyện với Chúa Cha nhờ Chúa Con (x. ).
Bạn có thể tìm hiểu thêm về các chứng nhân này trong mục Giáo Phụ.