Theo đạo Công giáo có phải là bất hiếu, là bỏ ông bà tổ tiên không?

Đây là lời trách nặng nề nhất mà một người Công giáo Việt Nam có thể nghe từ chính gia đình mình — và nó dựa trên một hiểu lầm. Đạo Công giáo không dạy bỏ hiếu; trái lại, nó đặt lòng hiếu thảo thành một mệnh lệnh của chính Thiên Chúa.

Điều răn thứ tư trong Mười Điều Răn là "thảo kính cha mẹ" — và đó là điều răn về con người đứng đầu, ngay sau ba điều răn về Thiên Chúa. Thánh Phaolô nhắc đây là "điều răn thứ nhất có kèm theo lời hứa":

Hãy tôn kính cha mẹ. Đó là điều răn thứ nhất có kèm theo lời hứa.

— Ep 6,2 (CGKPV)

Bổn phận ấy không dừng ở cha mẹ còn sống: Hội Thánh dạy con cái phải biết ơn, kính trọng và phụng dưỡng các bậc sinh thành (x. GLHTCG 2215, 2218), và lòng biết ơn ấy nối dài tới ông bà tổ tiên đã khuất.

Đáng chú ý nhất: chính Chúa Giêsu đã quở trách những kẻ mượn cớ đạo đức để né tránh việc thờ cha kính mẹ. Khi nhóm Pharisêu bày ra mẹo "của cải lẽ ra để giúp cha mẹ, con đã dâng cho Chúa rồi" hòng khỏi phụng dưỡng cha mẹ, Người nói thẳng:

Quả thế, Thiên Chúa dạy: Ngươi hãy thờ cha kính mẹ… Còn các ông, các ông lại bảo: "Ai nói với cha với mẹ rằng: những gì con có để giúp cha mẹ, đều là lễ phẩm dâng cho Chúa rồi, thì người ấy không phải thờ cha kính mẹ nữa". Như thế, các ông dựa vào truyền thống của các ông mà huỷ bỏ lời Thiên Chúa.

— Mt 15,4-6 (CGKPV)

Nghĩa là: không thể lấy đạo làm cớ để bất hiếu. Một tôn giáo dạy con cái quên cha mẹ ông bà thì đi ngược lại chính lời Chúa Giêsu. Thánh Phaolô còn nói nặng hơn nữa:

Ai không chăm sóc người thân, nhất là người sống trong cùng một nhà, thì đã chối bỏ đức tin, và còn tệ hơn người không có đức tin.

— 1 Tm 5,8 (CGKPV)

Vậy người Công giáo "bỏ" điều gì? Không bỏ ông bà — mà chỉ bỏ cái phần mê tín đôi khi lẫn trong tập tục: coi tổ tiên như thần cần cúng để ban phúc giáng họa, đốt vàng mã, bói toán. Còn bàn thờ gia tiên, thắp hương, ngày giỗ, viếng mộ — những cử chỉ hiếu thảo thật sự — thì vẫn giữ (xem bài đầu chủ đề).

Hơn nữa, người Công giáo còn thêm cho tổ tiên một điều mà lòng hiếu ngoại giáo không với tới: lời cầu nguyện. Không chỉ nhớ ơn ông bà, ta còn cầu nguyện và xin lễ cho các ngài, phó dâng linh hồn tổ tiên cho lòng thương xót Chúa. Đó không phải bớt hiếu, mà là hiếu tới cùng — lo cho ông bà cả đời này lẫn đời sau.