Đám giỗ, cúng cơm, ngày Tết — người Công giáo được làm tới đâu?

Đây là câu hỏi thực tế nhất, và cũng là chỗ cần phân định rõ ràng nhất. Nguyên tắc thì gọn: giữ lấy lòng hiếu, gạt bỏ điều mê tín. Nhưng áp vào từng việc thì nên nói cho cụ thể.

Được — và nên khuyến khích:

• Ngày giỗ: rất nên giữ — như một dịp con cháu quây quần tưởng nhớ và biết ơn ông bà, thắp nén hương, dọn bữa cơm chung. Quyết nghị 1974 của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam minh nhiên cho phép giữ ngày giỗ, miễn là gạt bỏ phần mê tín.
• Bàn thờ gia tiên, thắp hương, viếng mộ và dọn mộ ngày Tết: đều là những cử chỉ hiếu thảo hợp phép.
• Mâm cơm ngày giỗ hiểu như một bữa ăn gia đình sum họp trong niềm tưởng nhớ thì tốt và đẹp.

Cần tránh — vì là mê tín, chứ không phải vì "đạo cấm hiếu":

• Đốt vàng mã, nhà giấy, tiền âm phủ: dựa trên niềm tin rằng người chết cần tiền của vật chất ta gửi xuống — điều đức tin không nhìn nhận (Quyết nghị 1974 nêu rõ việc bỏ đốt vàng mã).
• "Cúng cơm" hiểu theo nghĩa nuôi linh hồn: nếu dọn mâm cơm vì tin rằng phải cho vong hồn ăn kẻo họ đói, hay để họ ban phúc giáng họa, thì đó là coi tổ tiên như thần — chỗ này mới lệch. Cũng mâm cơm ấy, nếu là tưởng nhớ, thì lại tốt: cùng một cử chỉ, khác nhau ở niềm tin bên trong.
• Xin xăm, bói toán, gọi hồn, đồng bóng: thuộc mê tín và bói toán, điều răn thứ nhất cấm.

Và đây là điều Kitô giáo thêm vào — điều quý nhất mà lòng hiếu có thể làm cho người đã khuất: cầu nguyện cho các ngài. Tập tục dân gian dừng ở việc "cúng"; người Công giáo đi xa hơn — cầu nguyện và xin dâng Thánh lễ cho ông bà, phó dâng linh hồn các ngài cho lòng thương xót Chúa. Đây không phải mê tín, mà là một niềm tin có từ rất xưa trong Kinh Thánh:

Ðó là lý do khiến ông đến dâng lễ tế đền tạ cho những người đã chết, để họ được giải thoát khỏi tội lỗi.

— 2 Mcb 12,46 (CGKPV)

Hội Thánh vẫn luôn cầu nguyện cho các linh hồn (x. GLHTCG 1058). Cho nên món quà đẹp nhất dâng ông bà ngày giỗ, ngày Tết không phải mâm cao cỗ đầy hay xấp vàng mã, mà là một Thánh lễ, một lời kinh dâng lên cho các ngài. (Về niềm hy vọng dành cho tổ tiên chưa nhận biết Chúa, xem Ông bà tổ tiên và những người chưa hề nghe biết Chúa Giêsu thì sao?.)