Tin thuyết tiến hóa có phải là chối bỏ Thiên Chúa không? Chẳng phải chính Darwin là người vô thần sao?

Không — và ngay cả hai vế của lời phản đối này đều không đứng vững.

Trước hết: thuyết tiến hóa là một lời giải thích về cơ chế, chứ không phải một lời tuyên bố "không có Thiên Chúa". Nó mô tả cách các loài sinh vật đã phát triển qua thời gian. Tin điều đó không phải là chối bỏ Thiên Chúa, cũng như tin vào định luật hấp dẫn hay thuyết Vụ Nổ Lớn không phải là chối bỏ Thiên Chúa. Một cơ chế cho biết sự vật vận hành thế nào; nó không trả lời câu hỏi có hay không có một Đấng đứng sau cơ chế ấy. Đó là hai câu hỏi khác tầng.

Bằng chứng sống: rất nhiều nhà khoa học hàng đầu vừa tin Chúa vừa nhận thuyết tiến hóa. Chính "cha đẻ" của thuyết Vụ Nổ Lớn là một linh mục Công giáo — cha Georges Lemaître (xem Khoa học và tôn giáo có mâu thuẫn không?). Đức tin và khoa học nơi những con người ấy không hề đánh nhau.

Còn về Darwin — xin nói cho thật chính xác, vì đây là chuyện về một người thật. Darwin không phải là người vô thần. Về cuối đời, chính ông mô tả mình là người bất khả tri (agnostic): trong một lá thư năm 1879, ông viết rằng ông "chưa bao giờ là người vô thần theo nghĩa chối bỏ sự hiện hữu của Thiên Chúa", và "bất khả tri" mới là cách mô tả đúng nhất tâm trí ông. Quan trọng hơn: chính Darwin đã bác bỏ ý kiến cho rằng không thể vừa tin tiến hóa vừa tin Thiên Chúa — trong lá thư ấy, ông cho rằng thật vô lý khi nghĩ một người không thể vừa là tín hữu nhiệt thành vừa tin thuyết tiến hóa, và ông chỉ ra chính những nhà khoa học Kitô hữu thời ông làm ví dụ (thư gửi ông John Fordyce, năm 1879).

(Darwin có vật lộn thật với vấn đề sự dữ — tại sao một thế giới do Thiên Chúa dựng nên lại đầy đau khổ — nhất là sau cái chết của con gái ông. Nhưng đó là một câu hỏi khác, câu hỏi về sự dữ, chứ không phải bằng chứng rằng tiến hóa loại trừ Thiên Chúa.)

Vậy nên vế "Darwin là người vô thần" đã sai; mà vế "tin tiến hóa là bỏ Chúa" thì bị chính người lập ra thuyết tiến hóa phản bác. Thuyết tiến hóa nói về cách sự sống khai triển; nó không hề nói về việc có Thiên Chúa hay không — và đó mới là câu hỏi thật sự quan trọng. (Xem bài đầu chủ đề.)