Tấm áo choàng Guadalupe

Theo trình thuật, khi Juan Diego mở tấm áo choàng trước mặt Đức cha Zumárraga tháng 12 năm 1531 để đổ ra những đóa hồng, trên tấm vải hiện lên hình một thiếu nữ mặc áo hồng và khoác choàng xanh điểm sao, đứng trên mặt trăng lưỡi liềm, được một thiên thần nâng đỡ.

Tấm vải ấy — bằng sợi thực vật, gồm hai mảnh khâu lại — được treo và tôn kính liên tục từ đó đến nay, gần năm thế kỷ, hiện đặt phía trên bàn thờ chính của Vương cung thánh đường mới ở Mexico City. Mỗi năm có khoảng hai mươi triệu khách hành hương đến đó.

Hình ảnh trên tấm vải cũng là một bản văn. Các nhà nghiên cứu về văn hóa Nahua chỉ ra rằng nhiều chi tiết — vị trí mặt trời sau lưng, mặt trăng dưới chân, dải băng thắt trên bụng, hoa bốn cánh trên áo — đều là những ký hiệu mà người bản địa đọc được ngay: đây là một người nữ đứng trên các thần của họ, và đang mang thai.

Việc tôn kính bức ảnh được Hội Thánh chuẩn nhận ở mức cao nhất và liên tục qua nhiều thế kỷ: lễ và phụng vụ riêng do Đức Bênêđictô XIV chuẩn nhận năm 1754; lễ đăng quang theo giáo luật cho bức ảnh ngày 12-10-1895; và việc tuyên thánh cho Juan Diego năm 2002.

Điều Hội Thánh chưa bao giờ làm là tuyên bố về việc bức ảnh ấy được tạo ra như thế nào. Không có văn kiện nào của Tòa Thánh khẳng định rằng tấm vải này không do tay người vẽ. Đó là một câu hỏi khoa học và lịch sử, và Hội Thánh không đưa ra phán quyết về nó.

Đây là chỗ cần đọc chậm. Có ít nhất ba cuộc khảo sát lớn, và chúng không đồng ý với nhau. Năm 1751, họa sĩ Miguel Cabrera cùng một nhóm họa sĩ khảo sát bức ảnh và công bố tập Maravilla Americana (1756): ông cho rằng bức ảnh dùng bốn kỹ thuật hội họa khác nhau kết hợp theo cách ông chưa từng thấy, rằng tấm vải không được bồi lót, và rằng có thể nhìn xuyên từ mặt sau.

Năm 1979, Philip Callahan (chuyên gia côn trùng học và quang phổ hồng ngoại) cùng Jody Brant Smith chụp ảnh hồng ngoại và báo cáo rằng họ không tìm thấy lớp lót hay nét phác dưới lớp màu ở những phần "gốc" của hình, và cho rằng không có lời giải thích cho những phần ấy hay cho sự bảo tồn của chúng.

Năm 1982, José Sol Rosales — chuyên gia phục chế, được chính viện phụ vương cung thánh đường Guillermo Schulenburg mời — khảo sát bức ảnh và kết luận ngược lại: bức ảnh có nguồn gốc do con người làm ra. Ông ghi nhận tấm vải làm bằng sợi lanh pha gai dầu hoặc sợi xương rồng — chính ông để ngỏ hai khả năng — và đã được phủ một lớp lót trắng bằng thạch cao trước khi vẽ, có nhiều lối vẽ tempera khác nhau, các sắc tố đều là những chất phổ biến ở Mexico thế kỷ XVI, và có nhiều dấu vết chỉnh sửa, vẽ đè qua các thời kỳ. Cần nói thêm: báo cáo ấy chưa bao giờ được công bố — nó bị giữ lại, và nội dung chỉ được biết qua tường thuật của tạp chí Proceso.

Nếu ngày mai có ai chứng minh được rằng tấm vải ấy do một họa sĩ bản địa tên Marcos vẽ, điều gì sẽ mất đi? Không mất tín điều nào. Không mất lời Đức Mẹ đã nói với Juan Diego trong trình thuật. Và không mất hàng triệu người đã xin lãnh nhận đức tin trong những thập niên sau đó.

Đó chính là lý do chúng tôi có thể trình bày các dữ kiện trái chiều mà không sợ. Đức tin Kitô giáo không được xây trên tấm vải này; nó được xây trên sự Phục Sinh. Bất cứ điều gì khác — dù đẹp đến đâu — cũng chỉ là dấu chỉ, và một dấu chỉ thì có thể được xem xét.