Coi bói, tarot, tử vi, cúng sao giải hạn, hay "luật hấp dẫn" (manifest): người Công giáo có được làm không?

Có, Giáo hội dạy rõ: người Công giáo không tìm đến những thứ đó. Không phải vì muốn cấm đoán cho khó, mà vì nhìn cho kỹ, tất cả đều là một cách đi tìm quyền định đoạt số phận ở sai chỗ: nơi lá bài, vì sao, ông thầy bói, hay một "năng lượng vũ trụ", thay vì nơi Đấng duy nhất thật sự nắm giữ đời ta. Sách Giáo Lý nói thẳng, và kể đích danh:

Phải loại bỏ mọi hình thức bói toán... Coi tử vi, chiêm tinh, xem chỉ tay, giải mộng, xin xăm, bói toán quá khứ vị lai, đồng bóng...

— GLHTCG 2116 (bản dịch)

Lệnh này không mới. Ngay từ Cựu Ước, Thiên Chúa đã dặn dân Người tránh xa:

...không được thấy ai làm nghề bói toán, chiêm tinh, tướng số, phù thuỷ, bỏ bùa, ngồi đồng ngồi cốt, chiêu hồn.

— Đnl 18,10-11 (CGKPV)

Vì sao lại nghiêm như vậy? Hai lý do, và cả hai đều vì lợi ích của bạn.

1. Nó đặt lòng tin sai chỗ. Dù là lá tarot hay lá số tử vi, tất cả đều ngầm bảo rằng đời bạn bị điều khiển bởi một thế lực mù, một dòng "vận hạn" mà bạn phải dò cho ra hay xoa cho dịu. Nhưng hãy nghĩ cho kỹ: nếu thật sự có một thế lực đủ sức chạm tới và đổi được đời bạn, thì thế lực ấy phải toàn năng, và Đấng toàn năng ấy chính là Thiên Chúa, một Người Cha yêu thương, chứ không phải một quy luật vô hồn. Lá bài không nắm giữ ngày mai của bạn; Thiên Chúa thì có.

2. Nó mở cửa cho điều ta không làm chủ được. Sách Giáo Lý xếp các việc này vào tội mê tín và ma thuật, tức cố "chế ngự các sức mạnh bí ẩn" bắt chúng phục vụ mình (x. GLHTCG 2117). Đó là một cánh cửa nguy hiểm, kể cả khi người ta làm "chỉ cho vui".

Thế còn mấy chuyện nhỏ như kiêng cữ ngày Tết, màu may mắn, đốt phong long, nhảy qua lửa? Ở đây phải phân biệt: vui theo văn hóa là một chuyện, còn thật sự tin rằng một nghi thức nắm quyền trên đời mình lại là chuyện khác hẳn. Bài Kiêng cữ, vận may: mê tín hay chỉ là văn hóa? nói kỹ ranh giới đó.

Và điều Giáo hội mời gọi không phải là "bỏ mê tín để rồi sống nơm nớp lo sợ", mà là một sự tự do: phó thác đời mình cho Chúa Quan Phòng, Đấng đã đếm từng sợi tóc trên đầu bạn. Đó mới là lời đáp thật sự (xem bài Người Công giáo sống sao giữa chuyện may rủi?). Còn từng thực hành, coi bói, tarot, tử vi, luật hấp dẫn, sai ở đâu, thì bài Coi bói, tarot, New Age có gì sai? đi sâu hơn.

Chúng sai ở hai chỗ, dù nghe có vẻ vô hại: chúng đi tìm hiểu biết và quyền năng ở một nơi không phải là Thiên Chúa, và chúng thay lòng tín thác bằng một kỹ thuật điều khiển.

Trước hết, nhóm bói toán (coi bói, tarot, tử vi, xin xăm, xem chỉ tay). Tất cả đều hứa "vén màn" tương lai hoặc dò ra số mệnh. Nhưng tương lai không phải một thứ đã bị khóa sẵn để ta giải mã; nó nằm trong tay một Người Cha và trong những chọn lựa tự do của chính ta. Đi hỏi lá bài về ngày mai là ngầm tin rằng đời mình bị một thế lực mù định đoạt, và là mở lòng cho những điều ta không kiểm soát được. Cựu Ước nói rất nặng về chuyện này:

Thật vậy, hễ ai làm điều ấy thì là điều ghê tởm đối với Đức Chúa.

— Đnl 18,12 (CGKPV)

Và các Kitô hữu đầu tiên hiểu rõ: khi trở lại, họ không giữ lại "một chút cho vui", mà dứt khoát đoạn tuyệt. Ở Êphêxô:

Khá đông người làm nghề phù thủy đem gom sách vở mà đốt trước mặt mọi người...

— Cv 19,19 (CGKPV)

Còn "luật hấp dẫn" (manifest) và New Age thì sao? Đó chỉ là hình thức mới của cùng một thứ. Thay vì hỏi vì sao hay thầy bói, nó dạy rằng chính bạn, bằng cách "rung động" đúng tần số, sẽ ra lệnh được cho "vũ trụ" đem tiền bạc, tình yêu, thành công tới. Nghe như tích cực, nhưng cốt lõi vẫn là: biến thực tại thành một cái máy mà ta bấm đúng nút là ra kết quả, và đặt cái "tôi" vào chỗ của Thiên Chúa. Nó cũng tàn nhẫn một cách âm thầm: nếu "manifest" mà không được, thì hóa ra tại bạn chưa tin đủ, chưa rung động đủ, lỗi ở bạn.

Nhưng khoan: vậy tự tin, lạc quan, hay nhờ niềm tin mà vượt qua bệnh tật, chẳng lẽ cũng là mê tín? Không, vì đó là tâm trí tác động lên chính thân xác và nỗ lực của mình, qua một đường rất tự nhiên Chúa đã đặt sẵn, chẳng có "sức mạnh bí ẩn" nào ở đây. Manifest vượt lằn ranh ở chỗ nó cho rằng chính ý nghĩ, chính "tần số" của bạn ép buộc được thực tại bên ngoài, buộc "vũ trụ" phải đem kết quả tới. Mà dùng một kỹ thuật để "chế ngự các sức mạnh bí ẩn, bắt chúng phục vụ mình" thì đó là ma thuật (x. GLHTCG 2117), không còn là tâm lý nữa.

Vậy chẳng lẽ Thiên Chúa không bao giờ cho biết tương lai? Có chứ, Người từng mặc khải cho các ngôn sứ. Nhưng cách của người Kitô hữu thì khác hẳn một người đi bói. Sách Giáo Lý nói:

...thái độ đúng đắn của Kitô hữu cốt tại việc phó thác mình một cách đầy tin tưởng trong tay Chúa Quan Phòng về những gì liên quan đến tương lai, và từ bỏ mọi thứ tò mò không lành mạnh về vấn đề này.

— GLHTCG 2115 (bản dịch)

Nói cách khác, ta không phải sống dò xét từng "điềm" để biết số phận. Chính Thiên Chúa đã dặn:

...Đừng học đòi con đường của chư dân, đừng run sợ trước những điềm trời, dù chư dân run sợ trước những điềm đó.

— Gr 10,2 (CGKPV)

Người Công giáo không coi bói, không phải vì sợ xui, mà vì đã có một Người Cha để tin cậy. (Lời đáp tích cực ấy được khai triển ở bài Người Công giáo sống sao giữa chuyện may rủi?.)

Đây là chỗ cần một ranh giới rõ, chứ đừng vơ đũa cả nắm. Không phải cứ dính tới phong tục là mê tín; mà cũng không phải cứ gọi là "văn hóa" thì tự động vô hại. Lằn ranh nằm ở điều trong lòng bạn thật sự tin.

Sách Giáo Lý định nghĩa:

Mê tín là sự lệch lạc trong cảm thức tôn giáo và trong cách thể hiện cảm thức này.

— GLHTCG 2111 (bản dịch)

Nói đơn giản, mê tín là khi ta gán cho một vật hay một hành động cái quyền năng mà nó không hề có, như thể màu áo, con số, hay đống lửa ta nhảy qua tự nó điều khiển được vận mệnh mình.

Vậy hãy thử đặt một câu hỏi để tự soi: "Tôi làm việc này vì tin rằng nó thật sự thay đổi được số phận, hay chỉ vì nó vui, vì truyền thống, vì lịch sự với người lớn?"

• Mặc áo đỏ ngày Tết cho vui, cho đẹp, cho hợp không khí: đó là văn hóa, không sao cả.
• Mặc áo đỏ vì tin chắc rằng không mặc thì năm nay sẽ xui: đó đã bước sang mê tín, vì bạn đang trao cho một manh áo cái quyền trên cuộc đời mình.
• Đốt phong long, nhảy qua lửa để "xả xui", hay kiêng quét nhà, cũng xét y như vậy: chỉ là thói quen vô thưởng vô phạt, hay là một niềm tin rằng nghi thức ấy "trừ" được vận rủi?

Riêng "cúng sao giải hạn" thì khó gọi là chỉ văn hóa. Vì chính ý nghĩa của nó là tin rằng các ngôi sao chiếu mệnh định đoạt năm nay của bạn, và phải làm lễ mới "giải" được cái hạn ấy. (Nhiều người tưởng đây là nghi lễ nhà Phật vì thường thấy tổ chức ở chùa, nhưng chính Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã nhiều lần nói rõ: dâng sao giải hạn vốn là tục của Đạo giáo, không có trong giáo lý đạo Phật, nhà Phật chỉ có lễ cầu an.) Đó đúng là điều Sách Giáo Lý và Cựu Ước nói tới: trao số phận mình cho các vì sao, và sợ hãi những "điềm trời" (x. Gr 10,2). Với người Công giáo, không một ngôi sao nào cầm vận mệnh bạn cả, chỉ một mình Thiên Chúa.

Một nguyên tắc gọn để nhớ: giữ lấy cái đẹp của văn hóa (sum vầy, biết ơn tổ tiên, mừng năm mới), nhưng buông cái sợ (sợ xui, sợ phạm, sợ số). Bạn có thể lì xì, chúc Tết, dọn mâm cỗ mời ông bà cách hiếu thảo mà lòng vẫn hoàn toàn tự do, vì bạn biết đời mình nằm trong tay một Người Cha, không nằm trong tay vận may. (Về ranh giới giữa tỏ lòng hiếu thảo với tổ tiên và thờ cúng, xem bài Đám giỗ, cúng cơm ngày Tết: người Công giáo làm tới đâu?.)

Người Công giáo không sống bằng cách dò vận may, mà bằng cách tín thác vào Chúa Quan Phòng, Đấng thật sự nắm giữ mọi sự. Đây không phải là liều lĩnh phó mặc, mà là đặt đời mình vào tay một Người Cha, chứ không phải vào tay một dòng vận hạn vô hồn.

Sách Giáo Lý dạy rằng sự quan phòng của Thiên Chúa không phải chuyện xa xôi mơ hồ:

...Thiên Chúa quan phòng chăm sóc mọi sự cách cụ thể và trực tiếp, Ngài quan tâm đến tất cả mọi sự, từ những điều nhỏ nhất...

— GLHTCG 303 (bản dịch)

Và chính Chúa Giêsu nói thẳng rằng ta không phải lo sợ như người không có Cha trên trời:

Cha anh em trên trời thừa biết anh em cần tất cả những thứ đó.

— Mt 6,32 (CGKPV)

Ngay đến tóc trên đầu anh em cũng được đếm cả rồi. Anh em đừng sợ, anh em còn quý giá hơn muôn vàn chim sẻ.

— Lc 12,7 (CGKPV)

Đó là lý do người Công giáo được tự do khỏi nỗi ám ảnh "xui xẻo": không phải vì tin rằng đời mình sẽ chẳng bao giờ gặp chuyện buồn, mà vì biết chắc rằng dù chuyện gì xảy ra, một Người Cha yêu thương, chứ không phải may rủi mù quáng, mới là Đấng cầm giữ. Nên ta được mời "hãy trút mọi lo âu cho Người, vì Người chăm sóc chúng ta" (x. 1 Pr 5,7; GLHTCG 322). Thay cho việc chạy lễ giải hạn, người Công giáo cầu nguyện, lãnh bí tích, sống lành, rồi an tâm phó thác phần còn lại cho Chúa.

Một lời cho người hoài nghi. Có người sẽ nói: "Thì tin vào một ông Trời vô hình cũng là mê tín thôi, khác gì tin lá bài." Khác chứ. Lá bùa thì bất lực, còn Thiên Chúa thì thật sự toàn năng, đó là cả một trời khác biệt. Nhưng giả như ai đó gạt phăng rằng "hễ cái gì mắt không thấy, đầu óc không hiểu nổi, thì là chuyện nhảm", thì xin để ý một điều: ngay chính khoa học cũng đầy những sự thật có thật mà lại trái hẳn với trực giác thường ngày. Chẳng hạn trong vật lý có một hiện tượng gọi là "liên kết lượng tử" (quantum entanglement): hai hạt cực nhỏ sau khi được "kết đôi" với nhau thì đo hạt này là biết ngay trạng thái hạt kia, dù hai hạt ở cách nhau rất xa. Chính Einstein ban đầu cũng thấy chuyện ấy "kỳ quái" đến mức không muốn tin, vậy mà thí nghiệm đã chứng minh hiện tượng ấy là có thật, và không thể giải thích bằng lối suy nghĩ "bình thường" thường ngày (giải Nobel Vật lý 2022). Xin nói ngay cho rõ kẻo hiểu lầm: điều này không có nghĩa "vật lý chứng minh có Chúa", cũng không phải "lượng tử giải thích được lời cầu nguyện", nói vậy là sai cả khoa học lẫn đức tin. Ý rất đơn giản: nếu đến cả thực tại vật chất còn lạ lùng đến thế, thì câu "nghe lạ quá nên chắc không có thật" là một lý do rất yếu để gạt bỏ những gì vượt khỏi tầm mắt. Đừng vội đóng cửa lòng với một Đấng vượt trên thế giới vật chất, chỉ vì Ngài vượt quá trực giác quen thuộc của ta.

Tóm lại, bỏ mê tín không để lại một khoảng trống lo sợ, mà mở ra một sự tín thác: bạn không phải canh chừng vận hạn hay mua chuộc may mắn, bạn chỉ cần sống trong tay một Người Cha đã đếm từng sợi tóc của bạn.