Được rồi, cứ cho là "kính nhớ". Nhưng thắp hương, quỳ lạy trước bàn thờ tổ tiên thì khác gì thờ lạy? Điều răn thứ nhất cấm thờ , cấm cúi lạy trước tượng ảnh cơ mà. Vậy vái lạy bàn thờ ông bà chẳng phải đã phạm điều răn ấy sao?
Câu hỏi này đã được trả lời khá đầy đủ cho trường hợp ảnh tượng thánh ở bài Sụp lạy trước Đức Maria và các thánh có phải thờ phượng? — và câu trả lời áp dụng y hệt cho bàn thờ tổ tiên. Xin tóm điểm cốt lõi, rồi nói thêm riêng về nén hương.
Cốt lõi: một cử chỉ bên ngoài có thể mang hai ý nghĩa hoàn toàn khác nhau, tùy ý hướng và đối tượng. Cúi lạy có thể là (khi hướng về một vị thần), mà cũng có thể chỉ là bái chào (khi hướng về một người đáng kính). Kinh Thánh đầy những cử chỉ sụp lạy giữa người với người mà không hề là tội — con cái lạy cha mẹ, thần dân lạy vua. Điều răn cấm cúi lạy một thụ tạo như là thần (x. ), chứ không cấm cử chỉ cúi mình tỏ lòng kính trọng. Vậy vái lạy trước bàn thờ tổ tiên — với ý hiếu kính, tưởng nhớ, chứ không tôn thờ ông bà như thần — thì không phải thờ ngẫu tượng. Lòng tôn kính ấy "hướng tới nguyên ảnh", tức hướng về chính con người được tưởng nhớ (x. ).
Còn nén hương thì sao? Đây là điểm nhiều người bất ngờ: hương nhang không phải "độc quyền" của việc thờ cúng thần thánh — chính Công giáo cũng dùng hương. Trong Thánh lễ trọng, linh mục xông hương bàn thờ, xông hương Sách Tin Mừng, xông hương cả cộng đoàn. Từ ngàn xưa, hương vẫn là dấu chỉ của lòng cung kính và của lời cầu nguyện dâng lên cao. Vậy nén hương trên bàn thờ gia tiên, tự nó, chỉ là một cử chỉ kính trọng và tưởng nhớ — không phải một hành vi thờ lạy thần linh.
Chính vì thế Hội Đồng Giám Mục Việt Nam đã minh nhiên cho phép. Quyết nghị năm 1974 nói rõ: việc đốt nhang hương, đèn nến trên bàn thờ gia tiên và vái lạy trước bàn thờ… là những cử chỉ thái độ hiếu thảo tôn kính, được phép làm. Các ngài — những vị chủ chăn hiểu rõ cả đức tin lẫn văn hóa Việt — đã cân nhắc đúng câu hỏi này, và trả lời: được.
Vậy khi nào thì thành thờ ngẫu tượng? Khi ý hướng đổi: khi người ta thật sự tin rằng linh hồn ông bà là một vị thần có quyền ban phúc giáng họa, cần được "cho ăn" và van xin như van xin một vị thần — hoặc khi nén hương gắn với bói toán, đồng bóng, mê tín. Lúc ấy vấn đề không còn ở nén hương, mà ở niềm tin sai đặt vào nó. Ranh giới, như mọi khi, không nằm ở cử chỉ, mà ở lòng tin bên trong: kính nhớ tổ tiên là đạo hiếu; tôn thờ tổ tiên như thần mới là điều phải tránh.
Trích dẫn Kinh Thánh theo bản dịch của Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ.