Làm sao để một người tin được? Cần cố công học hỏi trau dồi, hay cứ để mọi thứ tuỳ duyên?
Đây có lẽ là một trong những câu hỏi thành thật và đẹp nhất mà một người có thể hỏi — và ngay trong cách bạn phân vân đã có điều đáng quý: cần cố công trau dồi, hay cứ để mọi thứ tuỳ duyên? Xin thưa ngay một điều có thể làm bạn nhẹ lòng: đức tin không phải thứ ta học mà có được, nhưng cũng không phải chuyện phó mặc cho may rủi. Nó là một điều thứ ba, dịu dàng hơn cả hai.
Đức tin là một ơn ban — một món quà. Không ai "học giỏi giáo lý" rồi tự nhiên tin được, như học thuộc một công thức. Sách Giáo Lý nói thẳng: đức tin là một ơn Thiên Chúa ban, một nhân đức siêu nhiên Người phú vào lòng ta (x. ). Nghĩa là bạn không cần gồng mình "trau dồi" cho thật giỏi mới xứng đáng được tin. Ơn ấy được cho không:
Chính do ân sủng và nhờ lòng tin mà anh em được cứu độ: đây không phải bởi sức anh em, mà là một ân huệ của Thiên Chúa.
— (CGKPV)
Nhưng cũng không phải cứ ngồi im "tuỳ duyên" theo nghĩa phó mặc. Bởi "duyên" ở đây không phải một dòng chảy vô tình của số phận — mà là một Đấng đang chủ động đi tới với bạn. Chính Chúa Giêsu nói người ta đến được với Ngài là vì Chúa Cha đã "lôi kéo" trước (x. ): Thiên Chúa đã cất bước trước bạn rồi. Cái bạn đang cảm thấy — nỗi thao thức muốn biết "có thật hay không", câu hỏi bạn đang mang trong lòng — rất có thể chính là dấu chân của Ngài.
Vậy phần của con người là gì? Không phải ép mình tin, mà là mở lòng và ngỏ lời. Sách Giáo Lý gọi tin vừa là một ơn ban, vừa là "một hành vi đích thực của con người" — một lời đáp tự do của ta (x. ). Và lời đáp ấy đơn sơ đến bất ngờ: chỉ cần xin, tìm, và gõ.
Anh em cứ xin thì sẽ được, cứ tìm thì sẽ thấy, cứ gõ cửa thì sẽ mở cho.
— (CGKPV)
Cụ thể, với người đang đứng đúng chỗ bạn đang đứng, "xin – tìm – gõ" có thể chỉ là:
- Một lời thưa rất thật, dù chưa chắc có ai nghe: "Nếu Ngài có thật, xin cho con nhận ra Ngài." Đó đã là một lời cầu nguyện, và là một khởi đầu.
- Cứ ở gần: đi lễ cùng người thân có đạo, đọc thử một đoạn Tin Mừng, đặt câu hỏi mà không ngại. Bà Lyđia trong Kinh Thánh chỉ đơn sơ ngồi nghe, rồi "Chúa mở lòng cho bà" (x. ) — chính Chúa làm phần còn lại.
- Kiên nhẫn với chính mình. Đức tin thường không đến như một tia chớp, mà lớn lên như một tình bạn — từ từ, qua gặp gỡ.
Nói gọn: bạn không phải "học cho đủ" mới được tin, cũng không phải ngồi chờ tuỳ duyên. Bạn được mời ngỏ lời với một Đấng vốn đã đi tìm bạn trước — và để chính Ngài, chứ không phải nỗ lực của bạn, ban cho bạn ơn ấy.
Còn nếu lòng bạn muốn tin mà mãi chưa tin nổi, thì cũng không sao cả — xem bài Tôi muốn tin nhưng chưa tin được thì sao?. Nếu bạn đang bên cạnh một người bạn đời Công giáo, xem Bạn đời tôi Công giáo, tôi bên lương — có nên tìm hiểu đạo không?. Và nếu bạn muốn xem những lý do cho thấy Thiên Chúa là có thật, xem Thiên Chúa có thật không?.
Bạn đời tôi là người Công giáo, còn tôi bên lương — tôi có nên tìm hiểu đạo không, và bắt đầu từ đâu?
Trước hết, xin nói rõ một điều để bạn yên tâm: Hội Thánh không ép bạn phải theo đạo. Khi hai người khác đạo kết hôn, người Công giáo có bổn phận sống và gìn giữ đức tin của mình — nhưng không ai được phép ép buộc bạn tin, vì tự bản chất, đức tin phải là một hành vi tự do, không thể là kết quả của áp lực (x. ). Vậy nên câu hỏi "tôi có nên tìm hiểu không" hoàn toàn là của riêng bạn — và chính việc bạn đặt câu hỏi ấy đã là một điều đẹp.
Có nên tìm hiểu không? Rất nên — và không phải "để làm vừa lòng nhà chồng, nhà vợ", mà vì chính bạn. Bạn đang chia sẻ cả một đời với một người mà điều sâu thẳm nhất trong họ chính là đức tin ấy. Tìm hiểu đạo của bạn đời, ít nhất, là tìm hiểu con người mình thương: điều gì nâng đỡ họ, họ cầu nguyện với ai, đâu là chỗ dựa của họ trong những lúc ngặt nghèo. Và biết đâu, trên chính con đường tìm hiểu ấy, bạn lại gặp được điều mà bạn đời đã gặp.
Bắt đầu từ đâu? Nhẹ nhàng thôi — không cần "ghi danh học giáo lý" ngay:
- Cứ ở gần và quan sát. Thử đi lễ cùng bạn đời một vài lần, không phải để "nhập cuộc" ngay, mà chỉ để có mặt và cảm nhận. Bà Lyđia trong Kinh Thánh khởi đầu chỉ bằng việc ngồi nghe:
Bà là người tôn thờ Thiên Chúa; bà nghe, và Chúa mở lòng cho bà để bà chú ý đến những lời ông Phaolô nói.
— (CGKPV)
- Hỏi thẳng bạn đời: "Điều gì làm anh/em tin?" Một câu hỏi chân thành thường mở ra những cuộc trò chuyện quý hơn mọi cuốn sách.
- Đọc thử một đoạn Tin Mừng — chẳng hạn Tin Mừng theo thánh Máccô, ngắn và sống động — để xem Đức Giêsu thật sự là ai.
- Nếu muốn đi xa hơn, hầu hết các giáo xứ đều có lớp tìm hiểu đạo dành cho người lớn, hoàn toàn không ràng buộc: bạn có thể học để biết, rồi tự do quyết định.
Và nếu trong lòng bạn dấy lên câu hỏi "nhưng làm sao tin được?" — thì đó lại là một câu hỏi khác, sâu hơn, và rất đáng mừng. Đức tin không phải thứ cứ học thuộc là có; nó là một ơn ban mà bạn được mời đón nhận. Về điều đó, xin xem Làm sao để một người tin được? và Tôi muốn tin nhưng chưa tin được thì sao?. (Còn phía người bạn đời Công giáo của bạn, Hội Thánh cũng có lời khuyên riêng: Tôi đang trong hôn nhân khác đạo, làm sao giữ đạo?.)
Tôi muốn tin, nhưng chưa tin được — vậy có sao không?
Không sao cả — và có lẽ bạn đang ở gần đức tin hơn bạn tưởng. "Muốn tin nhưng chưa tin được" nghe như một sự thất bại, nhưng thật ra nó là điều rất quý: chính cái muốn ấy đã là một hạt mầm. Người hoàn toàn dửng dưng thì đâu bận lòng; còn bạn thì đang khắc khoải — mà khắc khoải đi tìm thường là dấu Thiên Chúa đã chạm vào lòng ta trước.
Nghi ngờ không phải là kẻ thù của đức tin. Ngay trong Tin Mừng, một người cha chạy đến xin Chúa Giêsu chữa cho con mình, và thốt lên một lời thành thật đến trần trụi — một lời có lẽ đang rất giống lòng bạn lúc này:
Tôi tin! Nhưng xin Thầy giúp lòng tin yếu kém của tôi!
— (CGKPV)
Hãy để ý: người ấy vừa nói "tôi tin", vừa nhận mình "lòng tin yếu kém" — cả tin lẫn chưa tin, cùng một lúc. Vậy mà Chúa Giêsu không trách ông, cũng không đòi ông phải tin cho đủ trước đã. Ngài đón lấy chính lời ấy — lời của một người đang muốn tin — rồi ra tay. Nói cách khác, câu "xin giúp lòng tin yếu kém của con" tự nó đã là một lời cầu nguyện, và là một lời Thiên Chúa rất thích nghe.
Vậy bạn có thể làm gì với cái "chưa tin được" của mình?
- Cứ thưa với Chúa đúng như nó đang là: "Con muốn tin, nhưng chưa tin nổi — nếu Ngài có thật, xin giúp con." Đó không phải giả vờ; đó là sự thành thật, và Thiên Chúa gặp gỡ ta ngay ở chỗ thành thật.
- Đừng đòi mình phải chắc chắn trăm phần trăm mới được bước tới. Đức tin không phải là hết sạch mọi câu hỏi, mà là ngay khi còn câu hỏi — như bước tới với một người mình đang dần tin tưởng, chứ không phải như giải xong một bài toán.
- Cho nó thời gian, và cho nó bạn đồng hành. Lòng tin thường lớn lên chậm, qua gặp gỡ: một cộng đoàn, một người bạn có đạo, một cha xứ sẵn lòng ngồi nghe mà không phán xét.
Đừng nản vì mình "chưa tin được". Cơn đói khát ấy không phải dấu bạn đang ở xa Thiên Chúa — mà thường là dấu Ngài đang kéo bạn lại gần. Và bởi đức tin rốt cuộc là một ơn ban chứ không phải điều ta tự ép mình có cho bằng được (x. ), thì phần dịu dàng nhất của câu chuyện là: bạn không phải tự mình xoay xở. Bạn chỉ cần mở cửa — còn Đấng đứng ngoài gõ đã chờ sẵn ở đó rồi. (Xem thêm bài đầu chủ đề.)