Trước hết, cần nói rõ tín điều này thật sự dạy gì. Vô Nhiễm Nguyên Tội (Immaculate Conception) nghĩa là: ngay từ giây phút đầu tiên được thụ thai, Đức Maria đã được gìn giữ khỏi tội tổ tông — không phải bằng sức riêng, mà nhờ công nghiệp (công trạng) của Đức Kitô được áp dụng trước. Nói cách khác, Đức Mẹ vẫn cần Chúa Giêsu là Đấng Cứu Độ — chỉ khác là Mẹ được cứu theo cách hoàn hảo hơn: được phòng ngừa khỏi rơi xuống hố, thay vì được kéo lên sau khi đã rơi. Nói cụ thể hơn: tất cả chúng ta đều đã rơi xuống hố tội tổ tông, rồi mới được Chúa Kitô kéo lên nhờ ân sủng (cách thông thường là qua phép Rửa). Còn Đức Mẹ thì chưa bao giờ rơi: cũng chính ân sủng ấy của Chúa Kitô, nhưng được áp dụng trước, đã giữ Mẹ khỏi rơi ngay từ giây phút đầu tiên. Cả hai đều được cùng một Đấng Cứu Độ cứu — chỉ khác ở chỗ một bên được kéo lên sau khi ngã, một bên được gìn giữ khỏi ngã; nên ơn cứu Mẹ nhận còn lớn hơn, chứ không nhỏ hơn. Tín điều được Đức Piô IX long trọng định tín năm 1854.
Vậy còn "mọi người đều đã phạm tội"?
Thật vậy, mọi người đã phạm tội và bị tước mất vinh quang Thiên Chúa.
— Rm 3,23 (CGKPV)
Đây là một khẳng định tổng quát về thân phận nhân loại sau tội tổ tông — và như mọi câu "mọi người" trong Kinh Thánh, nó không loại trừ những ngoại lệ do Thiên Chúa ban. Chính Kinh Thánh dùng lối nói tổng quát mà vẫn có ngoại lệ ai cũng công nhận:
Vậy câu "mọi người đã phạm tội" mô tả quy luật chung của loài người; nó không hề cấm Thiên Chúa ban một ngoại lệ đặc biệt cho Mẹ Đấng Cứu Thế. Nói cách khác: Rm 3,23 không chứng minh Vô Nhiễm, nhưng cũng không loại trừ nó.
Vậy có gì ủng hộ tín điều này không? Có ba lý do, cùng chỉ về một hướng:
1. Danh xưng "đầy ân sủng". Khi chào Đức Mẹ, thiên thần không gọi tên Mẹ mà dùng một danh xưng:
Mừng vui lên, hỡi Đấng đầy ân sủng, Đức Chúa ở cùng bà.
— Lc 1,28 (CGKPV)
Từ Hy Lạp ở đây là kecharitōmenē — thì hoàn thành, thể thụ động của động từ charitoō ("ban tràn đầy ân sủng"). Thì hoàn thành trong tiếng Hy Lạp diễn tả một hành động đã hoàn tất trong quá khứ và còn tiếp diễn kết quả tới hiện tại: Đức Mẹ không chỉ "vừa nhận được ân sủng", mà đã được đổ đầy ân sủng cách trọn vẹn từ trước và vẫn đang ở trong tình trạng đó. Đây không phải là bằng chứng đóng đinh tự nó, nhưng nó ăn khớp cách lạ thường với niềm tin rằng Đức Mẹ được đầy ơn ngay từ đầu.
2. "Mối thù" trong lời hứa đầu tiên (St 3,15). Ngay sau khi loài người sa ngã, Thiên Chúa phán với con rắn:
Ta sẽ gây mối thù giữa mi và người đàn bà, giữa dòng giống mi và dòng giống người ấy…
— St 3,15 (CGKPV)
Truyền thống Kitô giáo đọc đây là lời tiên báo đầu tiên về Đấng Cứu Thế (protoevangelium): "dòng giống" người đàn bà là Đức Kitô, và "người đàn bà" được đọc là Đức Maria, Evà Mới (x. ). Một "mối thù" trọn vẹn với sự dữ thì hợp với một người chưa bao giờ thuộc quyền lực của tội.
3. Sự xứng hợp. Chúa Giêsu nhận trọn bản tính nhân loại — thân xác, máu huyết — từ Đức Mẹ. Thật xứng hợp khi cung lòng cưu mang Đấng Thánh của Thiên Chúa được gìn giữ tinh tuyền ngay từ đầu.
Cần trung thực: không có một câu Kinh Thánh nào nói thẳng bằng chữ "Đức Maria vô nhiễm nguyên tội." Tín điều này là cách Hội Thánh — với thẩm quyền Chúa Kitô trao — đọc toàn bộ mặc khải (Kinh Thánh và Thánh Truyền) và định tín năm 1854. Sách Giáo Lý diễn tả: nhờ "đầy ơn phúc", Đức Maria được cứu chuộc cách kỳ diệu hơn ngay từ lúc thụ thai, được gìn giữ khỏi mọi tì vết tội tổ tông (x. ; 492).