Thánh Thể: bánh và rượu có thật sự trở nên Mình và Máu Chúa Kitô không?
Người Công giáo tin điều này theo nghĩa đen: sau lời truyền phép, bánh và rượu thật sự trở nên Mình và Máu Chúa Giêsu Kitô — không phải một biểu tượng, không phải một hình ảnh gợi nhớ, mà là chính Chúa. Đây là điều Hội Thánh gọi là Sự Hiện Diện Thật. Hoặc điều đó đúng, và Thánh Thể là cuộc gặp gỡ quan trọng nhất một người có thể có ở đời này; hoặc nó sai, và việc quỳ gối trước một tấm bánh là một sai lầm nghiêm trọng. Gần như không có chỗ đứng ở giữa — nên trước khi trả lời các phản đối, cần nói thật rõ Hội Thánh thật sự dạy gì.
Điểm khởi đầu là chính lời Chúa Giêsu. Trong Bữa Tiệc Ly, Người không nói "cái này tượng trưng cho mình Thầy" — Người nói "đây là":
Cũng trong bữa ăn, Đức Giê-su cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng, rồi bẻ ra, trao cho môn đệ và nói: "Anh em cầm lấy mà ăn, đây là mình Thầy." Rồi Người cầm lấy chén, dâng lời tạ ơn, trao cho môn đệ và nói: "Tất cả anh em hãy uống chén này, vì đây là máu Thầy, máu Giao Ước, đổ ra cho muôn người được tha tội."
— (CGKPV)
Thánh Phaolô còn thêm một lời cảnh báo sẽ vô nghĩa nếu đây chỉ là biểu tượng: ai ăn Bánh hay uống Chén của Chúa cách bất xứng thì "phạm đến Mình và Máu Chúa" (). Người ta không "phạm đến Mình và Máu Chúa" chỉ vì cầm nhầm một món đồ kỷ niệm.
Vậy "trở nên" nghĩa là sao? Ở đây cần một phân biệt cổ xưa. Mỗi vật có hai tầng: bản thể (substance — cái làm cho nó là chính nó, ở tầng sâu nhất) và phụ thể (accidents — những gì hiện ra với giác quan: hình dạng, màu sắc, mùi vị). Trong Thánh Thể, điều đổi thay là bản thể: bản thể bánh và rượu trở nên bản thể Mình và Máu Đức Kitô, còn phụ thể — vẻ ngoài và mùi vị của bánh rượu — vẫn còn nguyên. Hội Thánh gọi sự đổi thay ấy bằng một từ riêng: (transsubstantiatio; quen gọi tắt là "biến thể").
Sách Giáo Lý nhắc lại lời Công đồng Trentô:
Nhờ lời thánh hiến bánh và rượu, đã diễn ra sự biến đổi trọn vẹn bản thể bánh thành bản thể Mình Thánh Đức Kitô, Chúa chúng ta, và biến đổi trọn vẹn bản thể rượu thành bản thể Máu Thánh Người; Hội Thánh Công giáo gọi việc biến đổi này một cách thích hợp và chính xác là sự biến đổi bản thể.
—
Và đây là điều "biến thể" không có nghĩa. Nó không phải là nhai một mẩu thịt từ một xác chết — điều đó vừa ghê rợn vừa không phải là điều Hội Thánh tuyên xưng. Điều tín hữu lãnh nhận là Đức Kitô đã và được tôn vinh — trọn vẹn Mình, Máu, Linh hồn và — dưới hình bánh và hình rượu. Giác quan vẫn nếm thấy bánh và rượu; điều đã đổi là thực tại sâu bên trong. Sách Giáo Lý nói: trong bí tích này, "chính Đức Kitô, hằng sống và vinh hiển, hiện diện cách đích thực, thật sự và theo bản thể, với trọn mình, máu, linh hồn và thần tính của Người" (x. ) — trọn vẹn Đức Kitô, hiện diện thật chứ không chỉ trong tâm tưởng (x. ).
Đây cũng không phải một sáng chế thời Trung cổ. Chữ "biến thể" được Công đồng Latêranô IV chính thức dùng năm 1215, và Công đồng Trentô định tín năm 1551; nhưng cả hai chỉ đặt một tên gọi chính xác cho điều Hội Thánh đã tin và cử hành ngay từ thời các Tông đồ.
Phần còn lại của loạt bài trả lời từng phản đối, mỗi bài một câu: Thánh Thể chỉ là biểu tượng? Gioan 6 chỉ là ẩn dụ như "Tôi là cửa"? Chẳng phải chính Chúa nói "xác thịt chẳng ích gì" ()? Chúa đang ngự trên trời, sao ở muôn bàn thờ? Người có ý nói Chúa Thánh Thần? Thánh Lễ có phải lặp lại? Là phát minh Trung cổ? Đường Em-mau chỉ là một bữa ăn? Cùng hai bài nữa: nguồn gốc Do Thái của Thánh Thể, và liệu các phép lạ Thánh Thể có chứng minh được giáo lý này.
Gói lại: nếu Thánh Thể chỉ là một biểu tượng, thì như nữ văn sĩ Công giáo Flannery O'Connor đáp khi có người gọi nó là "một biểu tượng hay ho" — "nếu chỉ là biểu tượng thì quẳng đi." Nhưng nếu đó thật là Đức Kitô — Mình, Máu, Linh hồn và Thần tính — thì phản ứng duy nhất hợp lý là lòng và lòng biết ơn. Câu hỏi mỗi người phải đối diện chính là câu Chúa Giêsu đã hỏi: khi Người nói "đây là mình Thầy", Người muốn nói gì?
"Này là Mình Thầy" — chẳng phải Tiệc Thánh chỉ là bữa tưởng niệm mang tính biểu tượng?
Tại sao người Công giáo tin bánh và rượu trở thành chính Mình và Máu Chúa Giêsu? Tiệc Thánh chẳng phải chỉ là một bữa ăn tưởng niệm mang tính biểu tượng sao?
Vì Chúa Giêsu không nói "cái này tượng trưng." Người nói "đây là." Trong Bữa Tiệc Ly, cả ba trình thuật — Mátthêu, Luca, và điều thánh Phaolô "đã lãnh nhận từ nơi Chúa" rồi truyền lại — đều ghi cùng một lời: cầm bánh, "đây là mình Thầy"; cầm chén, "đây là máu Thầy, máu Giao Ước" (x. ; ; ). Không một lần nào Người nói "tượng trưng cho".
Nhưng câu quyết định nằm ở một lời cảnh báo của thánh Phaolô — lời chỉ có nghĩa nếu Bánh và Chén thật sự là Mình và Máu Chúa:
Vì thế, bất cứ ai ăn Bánh hay uống Chén của Chúa cách bất xứng, thì cũng phạm đến Mình và Máu Chúa. Ai nấy phải tự xét mình, rồi hãy ăn Bánh và uống Chén này. Thật vậy, ai ăn và uống mà không phân biệt được Thân Thể Chúa, là ăn và uống án phạt mình.
— (CGKPV)
Hãy để ý: người ta không "phạm đến Mình và Máu" của một ai đó chỉ vì cầm nhầm một tấm thiệp kỷ niệm, hay đối xử cẩu thả với một biểu tượng. Lời cảnh báo nặng nề ấy chỉ hợp lý nếu điều trên bàn thờ chính là một Thân Thể — và là Thân Thể Chúa. Một biểu tượng không buộc ai phải "phân biệt" nó khỏi bánh thường; một Thân Thể thì có.
Còn nếu có người bảo Gioan 6 chỉ là ẩn dụ như "Tôi là cửa", hoặc chính Chúa đã nói "xác thịt chẳng ích gì" — hai bài kế trong loạt bài trả lời riêng.
Chúa cũng nói "Tôi là cửa", "Tôi là cây nho" — vậy sao Gioan 6 lại không phải ẩn dụ?
Chúa Giêsu cũng nói "Tôi là cửa" và "Tôi là cây nho" — đó là ẩn dụ. Tại sao lại đọc Gioan chương 6 khác đi?
Hãy nhìn kỹ chuyện xảy ra trong phòng ấy — cách Chúa Giêsu phản ứng mới là điều quyết định. Khi Người nói bánh Người ban "là thịt tôi, cho thế gian được sống" (), đám đông hiểu ngay theo nghĩa đen và phản đối: "Làm sao ông này có thể cho chúng ta ăn thịt ông ấy được?" (x. ).
Nếu đây chỉ là ẩn dụ như "Tôi là cửa", thì đây đúng là lúc một thầy dạy giỏi sẽ đính chính: "Các bạn hiểu lầm rồi, Thầy nói theo nghĩa thiêng liêng thôi." Chúa Giêsu làm ngược lại — Người nói mạnh hơn, cụ thể hơn:
Đức Giê-su nói với họ: "Thật, tôi bảo thật các ông: nếu các ông không ăn thịt và uống máu Con Người, các ông không có sự sống nơi mình. Ai ăn thịt và uống máu tôi, thì được sống muôn đời, và tôi sẽ cho người ấy sống lại vào ngày sau hết, vì thịt tôi thật là của ăn, và máu tôi thật là của uống. Ai ăn thịt và uống máu tôi, thì ở lại trong tôi, và tôi ở lại trong người ấy."
— (CGKPV)
Một chi tiết tiếng Hy Lạp đáng để ý. Lúc đầu Người dùng động từ phagō — "ăn" thông thường. Khi đám đông phản đối, Người chuyển sang trōgō — gặm, nhai như khi ăn thật. Người không hạ giọng cho dễ nghe; Người làm cho lời nói cụ thể hơn.
Và hãy xem điều gì xảy ra sau đó. Chính các môn đệ gọi đây là "lời chướng tai" (), rồi nhiều người bỏ đi, không theo Người nữa (x. ). Không ai bỏ đi khi Chúa nói Người là "cây nho" — vì ai cũng hiểu đó là hình ảnh. Ở đây họ bỏ đi vì hiểu Người nói thật, và thấy lời ấy quá khó. Chúa Giêsu để họ đi — Người không gọi lại để nói "các con hiểu lầm rồi". Ông Phêrô ở lại, không phải vì đã hiểu hết, mà vì "Thầy mới có những lời đem lại sự sống đời đời" (x. ).
Còn một điểm nữa, từ chính lối nói của người Do Thái. Trong Cựu Ước, "ăn thịt" một người thường là kiểu nói bóng chỉ việc vu khống, cắn xé, hãm hại người ấy (x. ; ). Nếu Chúa Giêsu chỉ dùng lối nói bóng quen thuộc ấy, thì "ai ăn thịt tôi thì được sống đời đời" hóa ra thành "ai hãm hại, vu khống tôi thì được sống đời đời" — một điều vô lý. Chính lối nói bóng ấy, nếu áp vào đây, lại chống lại cách hiểu thuần biểu tượng. (Đây là một lập luận hộ giáo — sắc bén, tuy chưa phải một chứng minh dứt khoát.)
Còn chính câu "xác thịt chẳng ích gì" () trong đoạn này, bài kế trả lời riêng.
Chính Chúa nói "xác thịt chẳng ích gì" (Ga 6,63) — chẳng phải Người bảo đừng hiểu theo nghĩa đen?
Nhưng ngay sau những lời ấy, chính Chúa Giêsu nói: "Thần khí mới làm cho sống, chứ xác thịt chẳng có ích gì" (). Chẳng phải Người đang bảo: đừng hiểu theo nghĩa đen, Thầy nói theo nghĩa thiêng liêng?
Đây là câu Kinh Thánh hay được trích nhất để chống lại giáo lý này — nên cần đọc thật kỹ, trong đúng mạch văn.
Thứ nhất, hãy để ý thời điểm. Câu 63 được nói ra sau khi các môn đệ xầm xì "lời này chướng tai quá" (), và ngay trước khi nhiều người bỏ đi (). Nếu câu 63 có nghĩa "Thầy chỉ nói bóng thôi, đừng hiểu nghĩa đen", thì nó đã giải tỏa hiểu lầm và giữ họ ở lại. Nhưng họ vẫn bỏ đi, và Chúa vẫn để họ đi. Câu 63 không phải một lời rút lại.
Thứ hai — và đây là mấu chốt — Chúa nói "xác thịt", chứ không nói "thịt Thầy". Người vừa khẳng định "thịt tôi thật là của ăn" (); Người không thể quay lại bảo thịt ấy "chẳng ích gì". "Xác thịt" ở đây là lối nói quen thuộc nơi thánh Gioan và thánh Phaolô, chỉ cách suy nghĩ thuần phàm nhân — dựa vào sức riêng và giác quan, không có Thần Khí — trái ngược với "thần khí". Đám đông đang mắc đúng lỗi ấy: họ tính toán kiểu phàm trần ("làm sao ông này cho ăn thịt được?") nên thấy lời Chúa là bất khả.
Thứ ba, hãy đọc trọn câu. Chúa nói tiếp: "Lời Thầy nói với anh em là thần khí và là sự sống" (). Người không bảo bỏ lời vừa nói, mà bảo đón nhận lời ấy bằng Thần Khí, trong đức tin — chứ không gạt đi vì thấy "khó tin" theo lối phàm nhân.
Vậy không xóa điều Chúa vừa dạy về Mình và Máu Người; nó cho biết phải đón nhận điều ấy thế nào — không bằng sự khôn ngoan xác thịt, mà bằng ơn Thần Khí.
Chúa Giêsu đang ngự trên trời — sao Người hiện diện được trên muôn bàn thờ cùng lúc?
Chúa Giêsu đang ngự bên hữu Chúa Cha. Làm sao Người có thể hiện diện thể lý trong các nhà thờ khắp thế giới cùng một lúc, trên muôn bàn thờ?
Vì thân xác , được tôn vinh, không bị giam hãm như thân xác chúng ta. Sau khi sống lại, Chúa Giêsu vào giữa các môn đệ dù cửa vẫn đóng kín (x. .26); Người được nhận ra rồi biến mất khỏi mắt họ (x. ). Không gian và thời gian không trói buộc Người như trói buộc ta. Sự hiện diện Thánh Thể không phải là nhét một thân xác phàm trần vào nhiều nơi; đó là Chúa Phục Sinh, vinh hiển, tự ban mình dưới hình bánh rượu theo cách riêng của Người.
Và hãy nghe lời cuối của Người trong Tin Mừng Mátthêu. Người không nói "Kỷ niệm về Thầy sẽ còn mãi", mà:
… Và đây, Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế.
— (CGKPV)
Đó là thì hiện tại — "ở cùng", ngay bây giờ. Sách Giáo Lý dạy Đức Kitô hiện diện với Hội Thánh bằng nhiều cách, nhưng cách hiện diện trong bí tích Thánh Thể là cách tuyệt hảo nhất (x. ).
Chúa Giêsu có ý nói Chúa Thánh Thần khi hứa "ở cùng" chúng ta chăng?
Nhưng Chúa Giêsu cũng hứa ban Chúa Thánh Thần ở với chúng ta. Chẳng phải đó mới là cách Người ở lại với Hội Thánh sao?
Người có hứa ban Thánh Thần — và Người cố ý dùng những lời khác hẳn. Khi nói về Thánh Thần, Người gọi đó là "Đấng Bảo Trợ khác" (x. ), Đấng chỉ được sai đến sau khi Người ra đi: chính Người nói, nếu Người không ra đi thì Đấng Bảo Trợ sẽ không đến (x. ). Đó là lễ Hiện Xuống.
Nhưng lại không phải câu ấy. Ở đó Chúa không nói "một Đấng khác", cũng không nói "Thầy sẽ sai đến". Người nói: "Thầy ở cùng anh em mọi ngày" — chính Người, ngay bây giờ. Người Công giáo tin cả hai lời hứa đều thật: Chúa Thánh Thần ngự trong Hội Thánh, và Chúa Giêsu vẫn hiện diện cách bản vị, cách bí tích trong Thánh Thể. Cái này không thay thế cái kia.
Thánh Lễ có phải là dâng Chúa Giêsu làm hy tế lần nữa? Thư Do-thái nói "một lần là đủ" mà.
Thư Do-thái nói của Đức Kitô chỉ một lần là đủ. Gọi Thánh Lễ là "hy tế" nghe như người Công giáo đóng đinh Chúa lại mỗi Chúa nhật.
Phản đối này đúng ở một điểm rất quan trọng — và người Công giáo tin đúng như thế. Thư Do-thái nói thẳng:
Theo ý đó, chúng ta được thánh hoá nhờ Đức Giê-su Ki-tô đã hiến dâng thân mình làm lễ tế, chỉ một lần là đủ.
— (CGKPV)
Và Người "chỉ dâng hiến lễ một lần, mà vĩnh viễn làm cho những kẻ Người thánh hóa nên hoàn hảo" (x. ). Hy tế thập giá là duy nhất, trọn vẹn, không thể và không cần lặp lại. Thánh Lễ không thêm gì vào đó, cũng không dựng lên một Núi Sọ thứ hai. Ai nghĩ người Công giáo "đóng đinh Chúa lại mỗi tuần" là đã hiểu sai điều Hội Thánh dạy.
Vậy tại sao vẫn gọi Thánh Lễ là "hy tế"? Vì Thánh Lễ không lặp lại hy tế duy nhất ấy — nó làm cho hy tế ấy hiện diện. Sách Giáo Lý gọi đó là tái hiện: Thánh Lễ làm cho hy tế thập giá hiện diện, gìn giữ ký ức và tuôn đổ hoa trái cứu độ của hy tế ấy cho ta hôm nay (x. ). Hy tế thập giá và hy tế Thánh Lễ là một hy tế duy nhất:
Cũng cùng một hiến vật, cũng cùng một Đấng xưa đã tự hiến trên thập giá, nay cũng chính Người dâng lên qua thừa tác vụ tư tế, chỉ khác biệt về cách tiến dâng.
—
Xưa đổ máu trên thập giá, nay không đổ máu dưới hình bánh rượu — nhưng vẫn là cùng một của lễ.
Chính vì thế thánh Phaolô nói: mỗi lần ăn Bánh và uống Chén này, ta "loan truyền Chúa đã chịu chết" (x. ) — loan truyền, chứ không bịa ra một cái chết mới.
Hai hình ảnh Cựu Ước cho thấy điều này không hề xa lạ. Thứ nhất, Ápraham và Isaác: ông sẵn sàng dâng người con yêu dấu, nhưng chính Thiên Chúa ngăn tay ông và tự liệu lấy của lễ (x. .13). Trên thập giá cũng vậy — chính Thiên Chúa cung cấp Nạn nhân, là Con của Người.
Thứ hai, lễ Vượt Qua. Con chiên Vượt Qua không chỉ bị sát tế — nó còn phải được ăn thì lễ mới trọn (x. ). Đức Kitô là Chiên Vượt Qua đích thực đã chịu sát tế (x. ); nên theo chính luận lý của lễ Vượt Qua, hy tế của Người cũng phải được đón nhận và ăn — đó là điều "ăn thịt tôi" hướng tới. (Các Tin Mừng Nhất Lãm đặt Bữa Tiệc Ly trong khung cảnh Vượt Qua; Tin Mừng Gioan cho thấy Chúa chịu chết đúng lúc chiên Vượt Qua bị sát tế — dù đọc cách nào, Người vẫn là Chiên.)
Nói cách khác, Thánh Lễ không đóng đinh Chúa lần nữa. Nó mở cho mọi thế hệ một lối bước vào chính hy tế duy nhất Thiên Chúa đã ban — để điều đã xảy ra "một lần là đủ" chạm đến ta hôm nay. (Nguồn gốc Do Thái của các hình ảnh — chiên Vượt Qua, bánh tiến, lễ tạ ơn — xem bài Nguồn gốc Do Thái của Thánh Thể.)
Sự Hiện Diện Thật có phải là phát minh của Công giáo thời Trung cổ?
Nếu Sự Hiện Diện Thật quan trọng đến thế, tại sao nó nghe như một phát minh của Công giáo thời Trung cổ?
Vì các Kitô hữu đầu tiên đã nói đúng điều ấy — rất lâu trước các công đồng thời Trung cổ. Chứng từ còn ghi lại rõ ràng:
- Thánh Inhaxiô thành Antiôkia — môn đệ các Tông đồ — vào khoảng năm 107 (niên đại còn được bàn cãi) viết rằng những kẻ "kiêng Thánh Thể và lời cầu nguyện, vì họ không tuyên xưng Thánh Thể là thịt của Đấng Cứu Độ chúng ta là Đức Giêsu Kitô".
- Thánh Giúttinô Tử đạo, khoảng năm 150–160, nói với hoàng đế ngoại giáo rằng Kitô hữu không lãnh nhận Thánh Thể như bánh thường hay thức uống thường; sau lời kinh tạ ơn, đó là thịt và máu của Đức Giêsu đã .
- Thánh Cyrillô thành Giêrusalem, thế kỷ IV, dạy các tân tòng: đừng coi bánh rượu chỉ là bánh rượu; theo lời Chúa tuyên bố, đó là Mình và Máu Đức Kitô, dù giác quan bảo khác.
- Thánh Augustinô nói: tấm bánh được thánh hóa bởi lời Thiên Chúa là Mình Đức Kitô, và điều trong chén là Máu Đức Kitô.
Suốt khoảng mười lăm thế kỷ, đây đơn giản là Kitô giáo. Cách đọc "chỉ là biểu tượng" chỉ trở nên mạnh nơi một số nhà Cải Cách thế kỷ XVI, đặc biệt là Zwingli.
Vậy còn Latêranô IV (1215) và Trentô (1551)? Hai công đồng ấy chỉ đặt một tên gọi chính xác — "biến thể" — và định tín điều đã tin sẵn; chúng không phát minh ra giáo lý. "Định tín muộn" không có nghĩa là "bịa ra muộn": Hội Thánh vẫn thường tuyên tín một chân lý cách long trọng đúng vào lúc nó bị chối — như Công đồng Nicêa (325) chỉ định tín Chúa Con với Chúa Cha khi Ariô phủ nhận, mà không ai bảo của Đức Kitô là "phát minh thế kỷ 4". Thánh Thể theo đúng khuôn mẫu ấy: được tin và cử hành từ đầu, chỉ được định tín cách chính xác về sau. (Về khuôn mẫu "định tín muộn ≠ bịa ra muộn", xem bài về Giêrônimô và Cajêtan.)
Câu chuyện Emmau chỉ là hai môn đệ dùng bữa — sao lại coi là Thánh Lễ?
Câu chuyện trên đường Emmau rất đẹp, nhưng đó chỉ là hai môn đệ dùng bữa với một người khách. Sao lại coi đó như một Thánh Lễ?
Hãy để ý bốn động từ — đó chính là các động từ của Bữa Tiệc Ly.
Khi đồng bàn với họ, Người cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng, và bẻ ra trao cho họ. Mắt họ liền mở ra và họ nhận ra Người, nhưng Người lại biến mất.
— (CGKPV)
Cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng, bẻ ra, trao cho — đúng những cử chỉ Chúa đã làm trong Bữa Tiệc Ly. Và hãy để ý trình tự: hai môn đệ đi với Chúa , Người mở Kinh Thánh cho họ, lòng họ "bừng cháy" — nhưng họ chỉ nhận ra Người lúc bẻ bánh, rồi Người biến đi. Chính họ về sau thuật lại đã nhận ra Chúa "khi Người bẻ bánh" (x. ).
Từ đêm ấy trở đi, Hội Thánh nhận ra Chúa Phục Sinh trong Lời và Bí tích: Kinh Thánh được mở ra, rồi bánh được bẻ. Sách Giáo Lý đọc chính trình thuật Emmau như hình ảnh của Thánh Lễ (x. ). Đó là hình dạng của mọi Thánh Lễ: phần Lời Chúa, rồi phần Thánh Thể.
Thánh Thể có gốc rễ Do Thái trong Cựu Ước không, hay chỉ là sáng tạo của Kitô giáo? (Chẳng phải còn thua manna sa mạc?)
Đạo lý Thánh Thể có gốc rễ gì trong Cựu Ước, hay chỉ là một sáng tạo của Kitô giáo? Mà nếu Chúa Giêsu gọi đó là "bánh bởi trời", chẳng phải nó chỉ lặp lại — thậm chí còn thua — manna dân Ítraen đã ăn trong sa mạc?
Ngược lại: Thánh Thể không phá vỡ Cựu Ước, mà gom lại và kiện toàn những sợi chỉ sâu nhất của việc Do Thái. Dưới đây là mấy hình ảnh Cựu Ước mà Hội Thánh vẫn đọc như những "bóng" báo trước Thánh Thể — bản văn là điều chắc chắn, còn mối liên hệ với Thánh Thể là cách đọc của Hội Thánh trong ánh sáng Đức Kitô.
1. Manna — và vì sao Thánh Thể là kiện toàn, không phải thua kém. Đây chính là điều Chúa Giêsu tự trả lời. Và có một điều làm hình ảnh manna nặng thêm rất nhiều: nhiều người Do Thái thời ấy mong đợi rằng đến thời Đấng Mêsia, manna sẽ lại từ trời rơi xuống — thấy nơi sách 2 Baruch (chương 29) và trong truyền thống các rabbi ("như vị cứu tinh thứ nhất đã cho manna rơi xuống, thì vị cứu tinh cuối cùng cũng sẽ cho manna rơi xuống"). Nên khi đám đông nhắc tới manna cha ông đã ăn và đòi một dấu lạ (x. ), họ đang thăm dò: liệu ông này có phải là Đấng Mêsia ban manna mới không? Chúa Giêsu nhận đó là bánh thật bởi trời — rồi đẩy xa hơn cả điều họ mong: chính Người là bánh ấy:
Tổ tiên các ông đã ăn man-na trong sa mạc, nhưng đã chết. Còn bánh này là bánh từ trời xuống, để ai ăn thì khỏi phải chết. Tôi là bánh hằng sống từ trời xuống. Ai ăn bánh này, sẽ được sống muôn đời. Và bánh tôi sẽ ban tặng, chính là thịt tôi đây, để cho thế gian được sống.
— (CGKPV)
Manna nuôi sự sống thể xác một thời rồi thôi; Thánh Thể ban sự sống đời đời. Manna là bóng, Thánh Thể là thực tại mà bóng ấy báo trước — nên đây là bước kiện toàn, chứ không phải một bước lùi.
2. Chiên Vượt Qua. Con chiên Vượt Qua phải được ăn thì lễ mới trọn (x. ); Đức Kitô là Chiên Vượt Qua đích thực (x. ), nên của Người cũng được trao làm của ăn. (Khai triển ở bài Thánh Lễ có phải hy tế lặp lại?.)
3. Bánh Tiến (bánh Hằng Hiện Diện). Trong Đền Thờ, mười hai chiếc bánh được đặt "trước nhan" Thiên Chúa cách thường trực, và chỉ các tư tế mới được ăn như của "rất thánh" (x. ; ). Đó là bánh của sự Hiện Diện, vừa là lễ vật dâng lên Chúa vừa được ăn — đúng ba nét gặp lại nơi Thánh Thể: bánh, sự hiện diện, và của ăn thánh.
4. Hy lễ Tạ Ơn (todah). Trong Luật có một hy lễ tạ ơn dâng kèm bánh và một bữa ăn chung (x. ). Chính chữ "Thánh Thể" (Eucharistia) nghĩa là "tạ ơn". Có một truyền thống của các rabbi Do Thái nói rằng đến thời Đấng Mêsia, mọi hy lễ sẽ chấm dứt, chỉ còn lại hy lễ tạ ơn — một lối nói (không phải ) mà nhiều học giả thấy vang vọng nơi Thánh Thể.
5. Ông Menkixêđê (Melchizedek). Ngay từ sách Sáng Thế, ông Menkixêđê — "tư tế của Thiên Chúa Tối Cao" — đã đem bánh và rượu ra (x. ); Thánh Vịnh gọi Đấng Mêsia là "tư tế đời đời theo phẩm trật Menkixêđê" (x. ), và thư Do-thái khai triển Đức Kitô là vị Thượng Tế ấy (x. Dt 7). Việc nối bánh–rượu của Menkixêđê với Thánh Thể là cách đọc của các Giáo phụ và của (Kinh Nguyện Thánh Thể I nhắc tên ông) — bản văn Sáng Thế tự nó không gọi đó là một hy tế, nhưng hình ảnh một tư tế dâng bánh rượu thì đã có đó từ đầu.
Gom lại: khi cầm bánh và rượu trong Bữa Tiệc Ly, Chúa Giêsu không làm một điều xa lạ với Ítraen. Người quy tụ manna, chiên Vượt Qua, bánh Hiện Diện, hy lễ tạ ơn và hình ảnh Menkixêđê — và kiện toàn tất cả nơi chính mình (x. -1334).
Bữa Tiệc Ly và cái chết trên thập giá là hai biến cố riêng, hay chỉ là một hy tế? ('Chén thứ tư' của lễ Vượt Qua ở đâu?)
Có một chi tiết trong lễ Vượt Qua của người Do Thái — "chén thứ tư" — hé lộ điều này: Bữa Tiệc Ly và cái chết trên thập giá không phải hai biến cố tách rời, mà là một lễ Vượt Qua, một duy nhất. Đây là một cách đọc mà nhiều người thấy sáng lên (gắn với các học giả như Brant Pitre và Scott Hahn); xin trình bày, và để ý đâu là bản văn chắc chắn, đâu là cách đọc.
Trước hết, lễ Vượt Qua có bốn chén rượu. Theo truyền thống Do Thái (Mishnah, Pesachim 10), bữa tiệc Vượt Qua được cử hành qua bốn chén rượu, ứng với bốn lời hứa giải phóng của Thiên Chúa trong sách Xuất Hành: "Ta sẽ cứu… sẽ giải thoát… mà chuộc các ngươi lại… Ta sẽ nhận các ngươi làm dân riêng của Ta" (x. ). Và Bữa Tiệc Ly chính là một bữa tiệc Vượt Qua — nơi Chúa Giêsu "ban cho lễ Vượt Qua của người Do Thái ý nghĩa dứt khoát" (x. ).
Bây giờ để ý một điều lạ: Chúa Giêsu dừng lại trước chén thứ tư. Tại bàn tiệc, Người cầm "chén chúc tụng" — tức chén thứ ba (x. ) — và biến nó thành Máu Người. Nhưng rồi Người tuyên bố:
Thầy bảo thật anh em: chẳng bao giờ Thầy còn uống sản phẩm của cây nho nữa, cho đến ngày Thầy uống thứ rượu mới trong Nước Thiên Chúa.
— (CGKPV)
Rồi "hát thánh vịnh xong, Đức Giêsu và các môn đệ ra núi Ôliu" (). Người không uống chén thứ tư. Bữa Vượt Qua bị bỏ dở dang.
Và trên thập giá, Người vẫn khước từ rượu — cho đến giây phút cuối cùng. Khi bị đóng đinh, người ta trao rượu pha mộc dược, "nhưng Người không uống" (). Mãi đến cùng, Người mới nói "Tôi khát!" () — và lần này Người nhận lấy:
Ở đó, có một bình đầy giấm. Người ta lấy miếng bọt biển có thấm đầy giấm, buộc vào một nhành hương thảo, rồi đưa lên miệng Người. Nhắp xong, Đức Giê-su nói: "Thế là đã hoàn tất!"
— (CGKPV)
Hãy để ý ba điều. Một, chính "nhành hương thảo" (hyssop) ấy là loại cây dùng để bôi máu chiên Vượt Qua lên khung cửa nhà (x. ) — một tiếng vọng Vượt Qua ngay tại thập giá. Hai, đến giờ Người mới uống chén rượu cuối. Ba, rồi Người nói "Thế là đã hoàn tất".
Đây là điểm mấu chốt của cách đọc này: "đã hoàn tất" không chỉ có nghĩa "đời tôi đã hết". Nó cũng là lời kết của bữa tiệc Vượt Qua đã khởi sự nơi Bàn Tiệc Ly — Chúa Giêsu uống chén thứ tư, chén cuối cùng, trên thập giá. Nghĩa là Bữa Tiệc Ly không kết thúc ở bàn ăn; nó kết thúc trên đồi Canvê. Bàn tiệc và thập giá là một lễ Vượt Qua. Như một học giả tóm lại: qua Bữa Tiệc Ly, Chúa Giêsu biến thập giá thành một lễ Vượt Qua; và qua thập giá, Người biến Bữa Tiệc Ly thành một hy tế.
Điều này soi sáng chính giáo lý của Hội Thánh về Thánh Lễ. Sách Giáo Lý dạy: vì là việc tưởng niệm cuộc Vượt Qua của Đức Kitô, Thánh Thể cũng là một hy tế; khi Hội Thánh cử hành Thánh Thể, hy tế Đức Kitô đã dâng "một lần thay cho tất cả" trên thập giá vẫn hiện diện mãi (x. ). Nên Thánh Lễ không phải một hy tế mới hay một hy tế lặp lại, mà chính là một hy tế của thập giá — vốn là phần kết của Bàn Tiệc Ly — được làm cho hiện diện. (Xem thêm Thánh Lễ có phải hy tế lặp lại không? và bài đầu chủ đề.)
Một lời lưu ý cho trung thực: việc xác định "chén thứ tư = giây phút trên thập giá" là một cách đọc đầy sức thuyết phục, chứ không phải một buộc phải tin. Điều Hội Thánh dạy chắc chắn là: Bàn Tiệc Ly, thập giá và Thánh Lễ là một hy tế duy nhất. Cách đọc "chén thứ tư" chỉ làm cho chân lý ấy sáng lên cách đẹp đẽ.
Phép lạ Thánh Thể (Lanciano, Buenos Aires…) có chứng minh được Sự Hiện Diện Thật không?
Đã có những phép lạ Thánh Thể — như ở Lanciano hay Buenos Aires — nơi bánh thánh được cho là đã biến thành thịt và máu, rồi đem đi xét nghiệm. Chẳng phải khoa học đã chứng minh Sự Hiện Diện Thật rồi sao?
Trước hết, một điều cần nói thẳng: đức tin Công giáo vào Sự Hiện Diện Thật không đặt nền trên các phép lạ ấy. Hội Thánh đã tin và cử hành Thánh Thể suốt nhiều thế kỷ trước khi có bất kỳ biến cố nào trong số đó, và sẽ vẫn dạy đúng như thế cho dù mọi biến cố ấy đều bị bác bỏ. Đạo lý này đến từ chính lời Chúa Kitô và từ Truyền Thống (x. -1377), chứ không từ một mẫu mô trong phòng thí nghiệm. Ai chỉ tin vì "khoa học đã chứng minh" thì đang tựa đức tin vào một chỗ có thể sụp.
Thứ hai, phải trung thực về chính các hồ sơ ấy — sự thật khiêm tốn hơn nhiều so với những gì lan truyền trên mạng.
Lanciano (niên đại truyền thống: thế kỷ VIII) là thánh tích Thánh Thể nổi tiếng nhất. Nhưng câu "chính Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xác nhận" là bịa đặt: chính một bác sĩ tim mạch tin vào các phép lạ Thánh Thể — ông Franco Serafini — đã lần ra rằng cái gọi là "báo cáo WHO" chỉ là vài trang về Lanciano đính vào hàng trăm trang xét nghiệm không liên quan về xác ướp Ai Cập. Không tài liệu nào về biến cố ấy sớm hơn cuộc khám nghiệm năm 1574 — khoảng tám thế kỷ sau. Phân tích của bác sĩ Linoli (công bố 1971) kết luận là mô cơ tim người, nhóm máu AB; nhưng từ 2024, hai nhà nghiên cứu Công giáo (Kearse và Ligaj) đã phản biện có bình duyệt: kỹ thuật năm 1971 chưa đủ để phân biệt chắc chắn máu người với máu thú, và nhóm AB có thể do vi khuẩn. Nói cho đúng: đây là một thánh tích đáng kính với một hồ sơ khoa học còn đang tranh luận, không phải chứng cứ đã khép lại.
Buenos Aires (1996), trường hợp gắn với Đức Giáo hoàng Phanxicô: chưa hề có sắc lệnh chính thức nào của Tổng Giáo phận hay Tòa Thánh phán quyết đây là phép lạ. Báo cáo của bác sĩ Zugibe chưa từng đăng trên tạp chí bình duyệt; và trong chính công trình của Kearse–Ligaj, khoảng 15% bánh thánh không được truyền phép, khi để trong nước cùng cách xử lý, cũng xuất hiện vùng đỏ giống máu sau bảy đến mười ngày.
Vậy "khoa học đã chứng minh Thánh Thể" là một câu quá lời. Cách nói đúng là: có những trường hợp được , với những hồ sơ còn để ngỏ hoặc đang tranh luận — không phải bằng chứng đã đóng.
Thế thì các phép lạ ấy có ích gì? Chúng không phải bằng chứng buộc người ta phải tin, mà là những dấu chỉ mời gọi — và, chắc chắn hơn cả, là chứng tá của những cộng đoàn đã suốt bao thế kỷ gìn giữ, tôn kính các thánh tích ấy vì họ tin điều đang được cử hành trên bàn thờ là có thật. Đức tin đặt nền trên lời Chúa Kitô; các dấu chỉ đến sau, và không thay chỗ cho lời ấy.