Các lạc giáo trong lịch sử

Một Thiên Chúa duy nhất có Ba Ngôi. Sách Giáo Lý nói: “Chúa Cha”, “Chúa Con”, “Chúa Thánh Thần” “không phải đơn thuần là những danh xưng chỉ các dạng thức của ‘Hữu Thể’ thần linh, bởi vì Ba Ngôi thật sự phân biệt với nhau” (GLHTCG 254). Chúng ta “không tuyên xưng ba Thiên Chúa, nhưng một Thiên Chúa duy nhất có Ba Ngôi” (GLHTCG 253).

Chúa Con “được sinh ra mà không phải được tạo thành, đồng bản thể với Đức Chúa Cha” (GLHTCG 465). Người “là một Thiên Chúa duy nhất cùng với Chúa Cha” (GLHTCG 242). Đây chính là câu chúng ta đọc trong Kinh Tin Kính mỗi Chúa Nhật.

Chúa Thánh Thần là Thiên Chúa, đồng hàng với Chúa Cha và Chúa Con. Công đồng năm 381 tuyên xưng: “Chúa Thánh Thần, là Chúa và là Đấng ban sự sống”, và “Ngài được phụng thờ và tôn vinh cùng với Đức Chúa Cha và Đức Chúa Con” (GLHTCG 245).

Con Thiên Chúa thật sự làm người. Sách Giáo Lý nói các lạc thuyết đầu tiên “chối bỏ nhân tính thật của Người”, và “ngay từ thời các Tông Đồ, đức tin Kitô Giáo nhấn mạnh đến việc Nhập Thể thật của Con Thiên Chúa, Đấng đã đến trong xác phàm” (GLHTCG 465). Thánh Gioan viết: thần khí nào tuyên xưng Đức Giêsu Kitô đã đến và trở nên người phàm thì bởi Thiên Chúa (1 Ga 4,2-3).

Chống lại Phaolô Samosatênô, Hội Thánh “phải khẳng định rằng: Chúa Giêsu Kitô là Con Thiên Chúa do bản tính chứ không phải do được nhận làm nghĩa tử” (GLHTCG 465).

Sách Giáo Lý nói: “Apôlinariô Laođicensê cho rằng trong Đức Kitô, Ngôi Lời đã thay thế linh hồn hay tinh thần. Để chống lại điều sai lạc này, Hội Thánh tuyên xưng: Ngôi Con hằng hữu cũng đã đảm nhận một linh hồn nhân loại có lý trí” (GLHTCG 471). Thánh Grêgôriô Nazianzênô tóm lại: điều gì Đức Kitô không mặc lấy thì Người không chữa lành.

Chỉ có một Ngôi Vị trong Đức Kitô: “Nhân tính của Đức Kitô không có một chủ thể nào khác ngoài Ngôi Vị thần linh của Con Thiên Chúa” (GLHTCG 466). Vì thế Đức Maria “thật sự là Mẹ Thiên Chúa (Theotokos)” (GLHTCG 495).

Đức Kitô là Thiên Chúa thật và là người thật, “phải được nhìn nhận trong hai bản tính một cách không lẫn lộn, không thay đổi, không phân chia, không tách biệt” (GLHTCG 467).

Đức Kitô “có hai ý muốn và hai hoạt động theo hai bản tính Thiên Chúa và nhân loại, không đối kháng nhưng hợp tác với nhau”; ý muốn nhân loại của Người “luôn theo ý muốn thần linh” (GLHTCG 475). Chính lời Người cầu nguyện trước cuộc khổ nạn cho thấy điều đó: “xin đừng làm theo ý con, mà làm theo ý Cha” (Lc 22,42).

Vì Ngôi Lời đã làm người và trở nên hữu hình, nên có thể làm ảnh tượng Người. Tôn kính ảnh tượng không phải là thờ ngẫu tượng: “khi tôn kính một ảnh tượng, chúng ta hướng tâm hồn lên đến nguyên ảnh”, và “đối với các ảnh tượng thánh, chúng ta chỉ tôn kính (veneratio), chứ không tôn thờ (adoratio) là việc chỉ dành cho một mình Thiên Chúa” (GLHTCG 2132).

Mặc khải đã trọn vẹn nơi Đức Kitô. “Đức tin Kitô Giáo không thể tiếp nhận ‘những mặc khải’ nào muốn vượt cao hơn hay sửa đổi mặc khải đã được hoàn tất trong Đức Kitô” (GLHTCG 67).

“Không có tội nào, dù nặng nề đến mấy, mà Hội Thánh không thể tha thứ” (GLHTCG 982). Bí tích Hòa Giải là con đường trở về cho người đã sa ngã sau khi chịu phép rửa.

Chính Đức Kitô hành động trong bí tích: bí tích hữu hiệu “ex opere operato”, “không mang lại hiệu quả nhờ sự công chính của người trao ban hay người lãnh nhận, nhưng nhờ quyền năng của Thiên Chúa” (GLHTCG 1128). “Sự bất xứng của vị này không ngăn cản được Đức Kitô hành động” (GLHTCG 1584).

Sách Giáo Lý nói Pêlagiô chủ trương “không cần sự trợ giúp của ân sủng, con người vẫn có thể sống tốt lành về mặt luân lý”, và như vậy “giản lược ảnh hưởng của tội Ađam thành ảnh hưởng của một gương xấu” (GLHTCG 406). Trái lại, “không ai có thể có công trạng gì để lãnh nhận ân sủng đầu tiên” (GLHTCG 2010).

Ngay cả bước đầu cũng là ơn Chúa: “Sự chuẩn bị của con người để đón nhận ân sủng đã là một công trình của ân sủng” (GLHTCG 2001).

“Đức Kitô đã chết cho tất cả mọi người không trừ một ai” (GLHTCG 605). Ân sủng đi bước trước và nâng đỡ sự cộng tác tự do của con người (GLHTCG 2001).

Hội Thánh dạy rằng “nhờ ánh sáng tự nhiên của lý trí con người, con người có thể nhận biết cách chắc chắn về Thiên Chúa” (GLHTCG 36). “Không bao giờ có thể có mâu thuẫn thật sự giữa đức tin và lý trí” (GLHTCG 159).

Chỉ có một Thiên Chúa tốt lành tạo dựng mọi sự, và công trình tạo dựng “được dự phần vào sự tốt lành này”; “nhiều lần Hội Thánh đã phải biện hộ cho sự tốt lành của công trình tạo dựng, bao gồm cả sự tốt lành của thế giới vật chất” (GLHTCG 299). Sách Giáo Lý nhắc đến quan điểm coi thế giới vật chất là xấu “(thuyết ngộ đạo)” như một trong những câu trả lời sai về nguồn gốc (GLHTCG 285). Ơn cứu độ mở ra cho mọi người, và thân xác sẽ sống lại (GLHTCG 999).

Chỉ có một Thiên Chúa là tác giả của cả Cựu Ước lẫn Tân Ước. “Hội Thánh luôn cực lực chống lại ý kiến đòi gạt bỏ Cựu Ước, viện cớ là Tân Ước đã làm cho Cựu Ước ra lỗi thời (chủ thuyết Marcion)” (GLHTCG 123).

Chỉ có một Thiên Chúa, Đấng đã “tạo dựng từ hư vô cả hai loài thụ tạo, thiêng liêng và vật chất” (GLHTCG 327). Sự dữ không phải là một nguyên lý ngang hàng với Thiên Chúa. Sách Giáo Lý kể quan điểm có “hai nguyên lý vĩnh cửu, Thiện và Ác, Ánh Sáng và Bóng Tối, luôn giao tranh với nhau (thuyết nhị nguyên, thuyết của Manikê)” trong số những câu trả lời sai về nguồn gốc (GLHTCG 285).

Thân xác là công trình của Thiên Chúa, và linh hồn cùng thân xác hợp thành “một bản tính duy nhất” (GLHTCG 365). Chúng ta tin xác loài người ngày sau sống lại (GLHTCG 990).

Thiên Chúa tạo dựng mọi sự, hữu hình và vô hình, và công trình tạo dựng, kể cả thế giới vật chất, là tốt lành (GLHTCG 299). Ngay cả ma quỷ, Hội Thánh dạy, “được Thiên Chúa tạo dựng đều tốt lành theo bản tính, nhưng chính chúng đã làm cho mình nên ác xấu” (GLHTCG 391). Hôn nhân là một bí tích.