Góp tiền cho nhà thờ, cho Hội Thánh có bắt buộc không?
Câu trả lời ngắn: góp tiền cho nhà thờ không phải một cái giá bắt buộc để được cứu độ — nhưng cũng không phải chuyện hoàn toàn tùy thích. Nó nằm ở khoảng giữa, và hiểu đúng chỗ ở giữa ấy sẽ gỡ được rất nhiều hiểu lầm.
Trước hết, điều không đúng: Thiên Chúa không bắt ta nộp tiền để được cứu độ. Chúa dựng nên cả vũ trụ này — Người chẳng cần tiền của chúng ta. là quà tặng nhưng-không, đến từ của Đức Kitô qua đức tin, chứ không mua được bằng bất cứ khoản đóng góp nào (xem Việc làm có phải tự kiếm ơn cứu độ?). Và khi ta góp, thì phải góp cách tự nguyện, vui vẻ, chứ không miễn cưỡng:
Mỗi người hãy cho tuỳ theo quyết định của lòng mình, không buồn phiền, cũng không miễn cưỡng, vì ai vui vẻ dâng hiến, thì được Thiên Chúa yêu thương.
— (CGKPV)
Nhưng cũng có một điều thật: Hội Thánh đúng là mời gọi mọi tín hữu góp phần nâng đỡ Hội Thánh — như một bổn phận của tình yêu, chứ không phải một thứ thuế. Trong số các điều răn Hội Thánh, Sách Giáo Lý kể cả việc "đóng góp cho các nhu cầu vật chất của Hội Thánh, mỗi người tùy theo khả năng của mình" (x. ). Nhà thờ, giáo xứ, đời sống các linh mục, việc bác ái, việc loan báo Tin Mừng — tất cả đều cần được nâng đỡ; và người tín hữu, vì lòng mến, góp phần vào đó.
Vậy "bắt buộc" hay không? Cần phân biệt hai nghĩa hoàn toàn khác nhau:
- Bắt buộc như một cái giá để được cứu — một khoản cố định bị ép nộp kẻo bị phạt: không, tuyệt đối không. Đó là điều các nhóm hù dọa (xem Có nhóm bắt nộp 10% để được cứu — đúng không?).
- Bổn phận của một người con trong nhà, góp phần nuôi sống gia đình đức tin của mình, tùy sức mình, vì lòng mến: có. Nhưng đây là cái "phải" của tình yêu — như con cái lo cho cha mẹ: chẳng ai cầm roi ép, nhưng ai thương thì tự thấy đó là việc mình phải làm.
Chính vì thế, thước đo không nằm ở số tiền, mà ở tấm lòng và khả năng. Người có nhiều thì góp nhiều, người có ít thì góp ít — thậm chí:
Vì khi người ta hăng hái dâng cái mình có, thì Thiên Chúa chấp nhận; còn nếu không có thì thôi.
— (CGKPV)
Điều Thiên Chúa nhìn không phải con số, mà là tình yêu và sự tự nguyện đằng sau nó.
Loạt bài dưới đây trả lời từng thắc mắc cụ thể: góp nhiều có được cứu độ hơn, hay Chúa ban lại nhiều hơn không; đang túng thiếu, không góp được thì sao; và các nhóm ép nộp 10% mỗi tuần để được cứu thì đúng hay sai.
Vậy góp tiền càng nhiều thì càng được cứu độ, hay được Chúa ban ơn lại nhiều hơn phải không?
Vậy hoá ra cho càng nhiều thì càng được cứu, càng được Chúa ban ơn lại nhiều hơn phải không? "Gieo nhiều gặt nhiều" mà? Người giàu bỏ vào thùng nhiều tiền hơn, thì sau này chắc được phần hơn trên thiên đàng?
Không — và cách nghĩ này sai ở hai điểm, cần tách cho rõ.
Thứ nhất: tiền không mua được . Ta được cứu nhờ , qua đức tin — không phải bằng việc mình làm hay tiền mình bỏ ra:
…chính do ân sủng và nhờ lòng tin mà anh em được cứu độ: đây không phải bởi sức anh em, mà là một ân huệ của Thiên Chúa; cũng không phải bởi việc anh em làm, để không ai có thể hãnh diện.
— (CGKPV)
Nếu tiền mua được thiên đàng, thì hoá ra kẻ giàu cứ việc làm điều ác cả đời, rồi bỏ thật nhiều tiền vào nhà thờ là xong — điều đó vừa vô lý vừa tàn nhẫn, và hoàn toàn không phải Tin Mừng. Việc dâng cúng không phải như bỏ tiền vào một cái máy để nhận lại ơn, giống lối "cúng" để đổi lấy phúc lộc.
Thứ hai, kẻo hiểu lệch sang phía ngược lại: điều đó không có nghĩa việc bác ái là vô ích. Ta được cứu nhờ ân sủng, nhưng ân sủng ấy sinh hoa trái nơi những việc làm của lòng mến — "chỉ có đức tin hành động nhờ đức ái" (). Chính Chúa Giêsu cho thấy lòng thương người nghèo là điều quyết định trong ngày phán xét (x. ). Vậy việc cho đi vẫn rất quan trọng — nhưng như hoa trái của tình yêu, chứ không như một đồng xu mua ơn. (Toàn bộ mối tương quan giữa đức tin và việc làm được bàn kỹ ở loạt bài Đức tin và việc làm.)
Còn "gieo nhiều gặt nhiều" thì sao? Đó không phải một lời hứa sẽ giàu có, và nó được đo theo tỷ lệ, chứ không theo con số. Chúa Giêsu đã nói rõ điều này khi ngồi nhìn người ta bỏ tiền vào Đền Thờ:
Thầy bảo thật anh em: bà goá nghèo này đã bỏ vào thùng nhiều hơn ai hết. Quả vậy, mọi người đều rút từ tiền dư bạc thừa của họ mà đem bỏ vào đó; còn bà này, thì rút từ cái túng thiếu của mình mà bỏ vào đó tất cả những gì bà có.
— (CGKPV)
Bà goá chỉ bỏ hai đồng xu, ít hơn người giàu về con số — nhưng Chúa nói bà "bỏ nhiều hơn ai hết", vì bà cho đi từ cái mình thiếu, còn họ cho từ cái mình dư. Thiên Chúa đo bằng tấm lòng và sự hy sinh, chứ không bằng số tiền. Cho nên một người rất nghèo dâng cúng cách quảng đại — vượt cả sức mình — nhiều khi được Chúa yêu thương hơn một người giàu bỏ vào chút tiền lẻ. Và phần thưởng đời sau, nếu có, cũng là Thiên Chúa thưởng công cho tình yêu (mà chính tình yêu ấy đã là ơn Người ban, x. ) — chứ không phải trả tiền theo khối lượng đã nộp.
Tôi đang túng thiếu, không có tiền để góp cho nhà thờ thì sao? Có mắc tội không?
Xin thưa ngay cho bạn an lòng: không, bạn không mắc tội, và Thiên Chúa không hề trách bạn. Điều răn Hội Thánh về việc góp phần nâng đỡ Hội Thánh luôn kèm theo mấy chữ quan trọng: "mỗi người tùy theo khả năng của mình". Nếu khả năng lúc này của bạn là không có gì, thì Thiên Chúa chấp nhận đúng điều đó:
Vì khi người ta hăng hái dâng cái mình có, thì Thiên Chúa chấp nhận; còn nếu không có thì thôi.
— (CGKPV)
Nếu cuộc sống đang chật vật, việc trước hết và chính đáng của bạn là lo mưu sinh, chăm sóc gia đình mình — đó không phải ích kỷ, mà là bổn phận. Chúa không đòi bạn phải làm mình túng quẫn thêm để bỏ tiền vào thùng nhà thờ.
Và đây là điều đáng mừng: "góp phần" cho Hội Thánh rộng hơn chuyện tiền bạc rất nhiều. Khi chưa thể góp bằng tiền, bạn vẫn có thể góp bằng những thứ nhiều khi còn quý hơn:
- Bằng tình yêu và việc phục vụ: dọn dẹp nhà thờ, giúp các sinh hoạt giáo xứ, thăm người đau yếu, dạy giáo lý, hát lễ… đều là "dâng hiến".
- Bằng lòng thương người nghèo: đôi khi vài đồng bạn có, để dành giúp một người còn khổ hơn mình, lại chính là điều đẹp lòng Chúa nhất. Bởi điều Chúa Giêsu coi là làm cho chính Ngài, là làm cho những người bé nhỏ:
Ta bảo thật các ngươi: mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi đã làm cho chính Ta vậy.
— (CGKPV)
- Bằng lời cầu nguyện cho giáo xứ, cho các cha, cho công việc của Hội Thánh.
Nói cách khác, cái Thiên Chúa thật sự muốn nơi bạn là tình yêu, chứ không phải một khoản tiền. Người nhìn tấm lòng, không nhìn cái ví. Khi nào cuộc sống dư dả hơn, bạn sẽ tự nhiên muốn chia sẻ nhiều hơn — và lúc ấy chính bạn sẽ thấy đó là một niềm vui, chứ không phải một gánh nặng. (Về chuyện góp ít hay nhiều không phải là thước đo trước mặt Chúa, xem Góp nhiều có được cứu độ hơn không?.)
Có nhóm bắt phải nộp 10% thu nhập mỗi tuần thì mới được cứu độ — điều đó đúng không?
Có những nhóm — thường là các giáo phái ngoài Công giáo — nói rằng người Công giáo sai, và bắt tín đồ phải nộp 10% thu nhập mỗi tuần thì mới được cứu độ. Có phải Kinh Thánh dạy như vậy không?
Không. Đây là một sai lầm nghiêm trọng, và nó bóp méo chính trọng tâm của Tin Mừng. Hãy tách ra hai điều sai riêng biệt trong lối dạy ấy.
Thứ nhất, sai về : không ai được cứu bằng cách nộp tiền. Ơn cứu độ là quà tặng của Thiên Chúa, ban nhờ qua đức tin, "không phải bởi việc anh em làm, để không ai có thể hãnh diện" (). Biến việc đóng 10% thành điều kiện để được cứu là đặt một cái giá lên điều Thiên Chúa ban nhưng-không — đúng thứ sai lầm mà thánh Phaolô kịch liệt chống lại. Một Thiên Chúa dựng nên cả vũ trụ thì đâu cần tiền của ta để "chịu" cứu ta.
Thứ hai, sai về cách cho: dâng hiến phải tự nguyện, không thể bị ép. Kinh Thánh dạy rõ mỗi người cho "tuỳ theo quyết định của lòng mình, không buồn phiền, cũng không miễn cưỡng" (). Một nhóm ấn định một con số cố định và hù dọa rằng không nộp thì mất ơn cứu độ, thì đã biến việc bác ái — vốn là hoa trái của tự do và tình yêu — thành một thứ tống tiền dựa trên sợ hãi. Đó là đi ngược lại chính sự tự do mà Đức Kitô đã ban:
Chính để chúng ta được tự do mà Đức Kitô đã giải thoát chúng ta. Vậy, anh em hãy đứng vững, đừng mang lấy ách nô lệ một lần nữa.
— (CGKPV)
Để ý cả sự cứng nhắc bất công của lối "10% cho mọi người". Thiên Chúa không đòi người nghèo và người giàu phải nộp y như nhau; Người coi trọng tấm lòng và khả năng của mỗi người (bà goá nghèo bỏ hai đồng xu được Chúa khen hơn cả — x. ). Một quy tắc phần trăm cứng nhắc, kèm lời đe dọa, chính là điều ngược lại với tinh thần Tin Mừng.
Vậy người Công giáo đáp lại thế nào? Cứ bình tĩnh: bạn được mời gọi nâng đỡ Hội Thánh, vì lòng mến và tùy sức mình (xem Góp tiền cho nhà thờ có bắt buộc không?) — nhưng không ai có quyền ép bạn nộp một con số như cái giá của ơn cứu độ. Về câu hỏi lịch sử "Giáo Hội có bao giờ bắt buộc nộp thuế thập phân không", xem loạt bài Thuế thập phân.
(Các nhóm này thường mở đầu bằng việc trách người Công giáo "không giữ ngày Sabát" — đó là một câu hỏi riêng, sẽ có bài bàn đến; ở đây ta chỉ nói về việc quyên tiền.)