Đừng nói với tôi về "tự do ý chí" — một đứa bé bị ung thư thì có phải do ai chọn đâu. Kinh Thánh thì đầy phép lạ chữa lành; vậy nếu Chúa vừa thương vừa chữa được, sao Người không xuống chữa hết người bệnh đi? Một Đấng làm được mà không làm, thì hoặc là không thương, hoặc là chẳng có thật.
Đây là câu hỏi khó nhất, và lời phản đối có một điểm hoàn toàn đúng: câu "tự do ý chí" không trả lời được nó. giải thích do con người gây ra — chiến tranh, dối trá, tàn ác (xem bài Sao Chúa không tạo con người chỉ làm việc tốt?). Nhưng ung thư của một em bé chẳng phải lựa chọn của ai. Đây là sự dữ tự nhiên — một câu hỏi khác, và nó đáng được một câu trả lời thẳng, không né tránh.
Hãy bắt đầu đúng chỗ Chúa Giêsu bắt đầu. Khi các môn đệ nhìn một người mù bẩm sinh và hỏi "ai đã phạm tội khiến người này sinh ra đã bị mù?", Người gạt phăng cách đặt vấn đề ấy:
Không phải anh ta, cũng chẳng phải cha mẹ anh ta đã phạm tội. Nhưng sở dĩ như thế là để thiên hạ nhìn thấy công trình của Thiên Chúa được tỏ hiện nơi anh.
— (CGKPV)
Trong câu chuyện đó, "công trình của Thiên Chúa" là việc Chúa Giêsu chữa cho anh sáng mắt. (Rằng bệnh tật không phải hình phạt, xem bài Bệnh tật, thiên tai có phải hình phạt của Chúa?.)
Nhưng phải nói cho thật lòng — và đây mới là chỗ khó: không phải ai cũng được chữa. Chúa không xuống khỏi trời để dọn sạch các phòng bệnh; phần lớn người bệnh vẫn cứ bệnh. Vậy thì "công trình của Thiên Chúa" ở đâu, khi phép lạ không đến?
Hãy đọc tiếp câu ngay sau đó. Chúa Giêsu không dừng ở "tỏ hiện nơi anh". Người lập tức đổi "công trình" thành một chữ "chúng ta":
Chúng ta phải thực hiện công trình của Đấng đã sai Thầy, khi trời còn sáng…
— (CGKPV)
Đây là bước ngoặt. Công trình của Thiên Chúa giữa đau khổ không chỉ là dăm ba phép lạ thi thoảng — công trình ấy là chúng ta. Hỏi "Chúa ở đâu khi một đứa trẻ đau đớn?" — thì đây: Người muốn có mặt nơi những con người xuất hiện bên giường bệnh ấy — người bác sĩ, người y tá, người hàng xóm nấu giúp bữa cơm, người dưng dám cho đi, người ngồi lại đó và không bỏ đi. Thiên Chúa dựng nên con người để cộng tác với Người, để cùng Người "hoàn tất công trình tạo dựng" (x. ); và trước nỗi khổ, phần công trình Người trao vào tay ta chính là lòng thương xót có thật, có bàn tay (x. ).
Xin nói cho rõ, kẻo hiểu lệch: điều này không có nghĩa đứa bé mắc ung thư "để cho" ai đó có dịp tử tế — nói vậy thì tàn nhẫn. Ý nghĩa là khác: câu trả lời của Thiên Chúa cho đau khổ không phải một cây đũa thần vung từ xa, mà là tình yêu có mặt, có tay chân — và Người gọi ta bước vào đó. Vì thế đức tin Kitô giáo chưa bao giờ chỉ là tin suông trong đầu:
…chỉ có đức tin hành động nhờ đức ái.
— (CGKPV)
Cũng vì thế mà Chúa Giêsu gói cả Lề Luật vào hai điều: mến Chúa, và yêu người thân cận như chính mình. (Lòng mến ấy là hoa trái của đức tin, chứ không phải cái giá ta trả để "mua" — ta được cứu hoàn toàn nhờ ; xem bài Đức tin và việc làm.)
Và đây không phải mệnh lệnh Chúa phán từ ngoài lề. Chính Người đã làm trước: không xóa đau khổ bằng một sắc lệnh, mà đích thân bước vào — mang lấy một thân xác biết đau, rồi chịu đóng đinh (xem bài Tại sao Chúa Giêsu chịu đóng đinh?). Lời phản đối bảo: "một Đấng làm được mà không làm". Điều Kitô giáo công bố lại là một Thiên Chúa đã xuống thật — không phải để tức khắc quét sạch mọi bệnh tật, mà để gánh lấy nó cùng ta và gieo tình yêu vào giữa lòng nó.
Câu trả lời này không làm cơn ung thư của một em bé bớt đau, cũng không khiến nó "hợp lý". Nó chỉ gạt đi hai lời đáp sai — rằng đó là hình phạt (không phải, xem bài về hình phạt), và rằng Thiên Chúa dửng dưng đứng ngoài (không, Người ở ngay trong đó — nơi thập giá, và nơi những bàn tay yêu thương) — rồi chỉ ra lời đáp thật. Còn nếu ngay lúc này bạn đang ngồi bên một người mình thương đang đau, thì đây không phải chuyện để thắng thua trong tranh luận: xin đọc bài Sao Chúa để một đứa trẻ vô tội qua đời?, và tìm đến một linh mục để có người thật sự ngồi lại bên bạn.
Trích dẫn Kinh Thánh theo bản dịch của Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ.