Người Công Giáo có thay đổi ngày Sabát từ thứ Bảy sang Chúa Nhật không?

Không. Người Công Giáo không "đánh cắp" hay "phá" ngày Sabát. Có hai điều cần thấy: thứ nhất, ngày Sabát vốn là một món quà, và món quà ấy đã được Chúa Giêsu kiện toàn; thứ hai, các Kitô hữu đã tụ họp vào ngày thứ nhất trong tuần, tức Chúa Nhật, ngay từ thời các tông đồ, rất lâu trước hoàng đế Constantinô.

Chữ "Sabát" đến từ động từ Híp-ri (Hebrew) shavat, nghĩa là "ngừng lại, nghỉ ngơi". Sau sáu ngày tạo dựng, Thiên Chúa đã nghỉ ngày thứ bảy, chúc phúc và thánh hóa ngày đó (x. St 2,2-3). Chúa không cần nghỉ; Ngài nêu gương và ban cho con người một ngày để ngừng lao nhọc, để tín thác. Ngày Sabát từ đầu là một ân ban, không phải một gánh nặng.

Nhưng ngày Sabát trong Cựu Ước chỉ là hình bóng hướng về một thực tại lớn hơn. Chính thánh Phaolô dạy điều đó:

Vậy đừng ai xét đoán anh em về chuyện đồ ăn thức uống, hay về mục ngày lễ, ngày đầu tháng, ngày sa-bát. Tất cả những cái đó chỉ là hình bóng những điều sắp tới, nhưng thực tại là thân thể Đức Ki-tô.

— Cl 2,16-17 (CGKPV)

Sự nghỉ ngơi đích thực mà ngày Sabát báo trước chính là sự nghỉ ngơi ta có nơi Chúa Giêsu, Đấng đã hoàn tất công trình cứu độ. Vì thế lệnh giữ ngày Sabát theo lối Cựu Ước nghiêm ngặt không còn buộc người Kitô hữu như xưa.

Còn tại sao lại thờ phượng vào Chúa Nhật? Vì đó là ngày Chúa Giêsu sống lại, ngày thứ nhất trong tuần. Và các Kitô hữu đã họp nhau vào ngày ấy ngay từ đầu:

Ngày thứ nhất trong tuần, chúng tôi họp nhau để bẻ bánh...

— Cv 20,7 (CGKPV)

Thói quen này có trước hoàng đế Constantinô rất lâu. Sách Giáo Lý nói rõ: thói quen các Kitô hữu họp nhau vào ngày Chúa Nhật đã có "từ thời khởi đầu của các Tông Đồ" (x. GLHTCG 2178). Constantinô, vào năm 321, chỉ ban cho ngày ấy một ngày nghỉ dân sự, chứ không hề đặt ra việc thờ phượng Chúa Nhật.

Loạt bài dưới đây trả lời từng thắc mắc một cách kỹ lưỡng:

• Ngày Sabát thật ra là gì, và vì sao Chúa ban lệnh giữ? Xem bài này.
• Chúa Giêsu có thật sự giữ ngày Sabát không? Xem bài này.
• Các tông đồ có buộc phải giữ ngày Sabát không? Xem bài này.
• Vì sao người Kitô hữu thờ phượng vào Chúa Nhật (và Constantinô có đổi ngày Sabát không)? Xem bài này.
• Đi lễ Chúa Nhật có phải là một gánh nặng như luật Sabát xưa? Xem bài này.

Tóm lại: ngày Sabát và ngày của Chúa đều là món quà thương xót của Thiên Chúa, để chúc phúc, chữa lành và kéo ta đến với Ngài, chứ không phải một luật lệ để soi mói. Chúa Nhật không chối bỏ ngày Sabát; nó kiện toàn ngày Sabát nơi Đấng Phục Sinh. (Về một phản đối khác, rằng Chúa Nhật bắt nguồn từ việc thờ thần mặt trời, xem bài Chúa Nhật có phải là "ngày của thần mặt trời" không?.)

Chữ "Sabát" đến từ động từ Híp-ri (Hebrew) shavat, nghĩa đơn giản là "ngừng lại, dừng khỏi công việc, nghỉ ngơi". Ngày Sabát xuất hiện ngay từ trang đầu Kinh Thánh. Sau khi tạo dựng thế giới trong sáu ngày, Thiên Chúa đã nghỉ vào ngày thứ bảy:

Ngày thứ bảy, Thiên Chúa đã hoàn thành công việc Người làm. Khi làm xong mọi công việc của Người, ngày thứ bảy, Thiên Chúa nghỉ ngơi. Thiên Chúa ban phúc lành cho ngày thứ bảy và thánh hoá ngày đó, vì ngày đó Người đã nghỉ, ngưng làm mọi công việc sáng tạo của Người.

— St 2,2-3 (CGKPV)

Dĩ nhiên Thiên Chúa không hề mệt và không cần nghỉ. Ngài đang làm gương cho ta. Công việc là điều tốt, đúng chỗ và đúng lúc; nhưng ngừng lại để thở, để nạp lại sức, cũng quan trọng không kém. Trong một thế giới quay cuồng không ngớt việc, ngày Sabát là cách Thiên Chúa nói: con không được dựng nên để lao động mãi mãi; hãy dành ngày này mà nghỉ. Đó là một món quà tốt lành.

Vậy nếu nghỉ ngơi đã nằm trong kế hoạch tốt lành của Chúa từ đầu, tại sao sau này Ngài còn phải ra lệnh? Vì sau khi ông Ađam và bà Evà bất tuân, chính công việc đã mang lấy lời nguyền rủa:

... nên đất đai bị nguyền rủa vì ngươi; ngươi sẽ phải cực nhọc mọi ngày trong đời ngươi, mới kiếm được miếng ăn từ đất mà ra.

— St 3,17 (CGKPV)

Điều vốn là niềm vui trong vườn Êđen nay thành lao động cực nhọc, không ngớt, chỉ kết thúc khi chết. Trong cảnh khổ ấy, Thiên Chúa đã thương xót mà truyền cho dân Ítraen nghỉ ngày thứ bảy. Sách Đệ Nhị Luật còn gắn lệnh ấy với ơn giải phóng khỏi Ai Cập:

Ngươi hãy nhớ ngươi đã làm nô lệ tại đất Ai-cập, và Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, đã dang cánh tay mạnh mẽ uy quyền đưa ngươi ra khỏi đó. Bởi vậy, Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi đã truyền cho ngươi cử hành ngày sa-bát.

— Đnl 5,15 (CGKPV)

Nói cách khác, ngay từ đầu, lệnh giữ ngày Sabát là một lòng thương xót: để con người được tự do khỏi lao động không ngơi nghỉ, và để học tín thác rằng Thiên Chúa sẽ lo liệu mọi sự. Sách Giáo Lý đọc đúng theo hướng này: ngày Sabát nhắc lại việc Thiên Chúa nghỉ ngơi sau công trình tạo dựng, và cũng nhắc lại ơn giải phóng Ítraen khỏi ách nô lệ Ai Cập (x. GLHTCG 2172, 2170).

Vậy tại sao ngày nay người Kitô hữu không còn giữ ngày Sabát như thế? Vì ý nghĩa thật của nó đã bị đánh mất một thời gian dài. Qua nhiều thế kỷ, các nhà lãnh đạo tôn giáo chồng chất thêm vô số quy tắc: không được ghi chép, không được nướng bánh, không được gặt hái, ngay cả số bước đi cũng bị giới hạn. Thế là món quà Chúa ban để giải phóng con người lại hóa thành một mớ luật lệ cứng nhắc khiến ai cũng căng thẳng, và bị các lãnh đạo dùng để phán xét, đo lường lòng đạo đức của người khác. Chính hiểu lầm này là nền cho mọi tranh cãi về sau, và là điều Chúa Giêsu sẽ chỉnh lại (xem Chúa Giêsu có thật sự giữ ngày Sabát không?).

Thật ra, các sách Tin Mừng cho thấy điều ngược lại: rất nhiều lần Chúa Giêsu cố ý chữa lành vào ngày Sabát, ngay trước mặt những người Pharisêu, để chỉnh lại lối giữ luật cứng nhắc của họ.

Trong Gioan chương 9, Ngài chữa cho một người mù từ thuở mới sinh, và đó là ngày Sabát. Người Pharisêu phản ứng:

Trong nhóm Pha-ri-sêu, người thì nói: "Ông ta không thể là người của Thiên Chúa được, vì không giữ ngày sa-bát"; kẻ thì bảo: "Một người tội lỗi sao có thể làm được những dấu lạ như vậy?" Thế là họ đâm ra chia rẽ.

— Ga 9,16 (CGKPV)

Một lần khác, trong hội đường, có người bị teo tay. Người Pharisêu rình xem Chúa có chữa trong ngày Sabát không để tố cáo Ngài. Chúa Giêsu hỏi thẳng:

Rồi Người nói với họ: "Ngày sa-bát, được phép làm điều lành hay điều dữ, cứu mạng người hay giết đi?" Nhưng họ làm thinh.

— Mc 3,4 (CGKPV)

Họ im lặng, rồi lập tức bàn mưu giết Ngài. Lý do: Chúa Giêsu nói quá đúng. Nếu ngày Sabát mà không được làm điều lành, chẳng lẽ lại được làm điều dữ? Thấy người đuối nước, chẳng lẽ không được nhảy xuống cứu vì đó là "làm việc"?

Lần thứ ba, Chúa chữa một người đã bại liệt ba mươi tám năm, cũng vào ngày Sabát, và bảo anh: "Anh hãy trỗi dậy, vác chõng mà đi!" (Ga 5,8). Người Do Thái liền bắt bẻ:

Người Do-thái mới nói với kẻ được khỏi bệnh: "Hôm nay là ngày sa-bát, anh không được phép vác chõng!"

— Ga 5,10 (CGKPV)

Họ bắt bớ và tìm cách giết Chúa vì cho rằng Ngài phá luật Sabát. Chúa Giêsu đáp:

Nhưng Đức Giê-su đáp lại: "Cho đến nay, Cha tôi vẫn làm việc, thì tôi cũng làm việc."

— Ga 5,17 (CGKPV)

Có người sẽ cãi lại: "Chúa Giêsu làm việc được trong ngày Sabát vì Ngài là Thiên Chúa, còn con người thì vẫn phải giữ." Hãy để ý hai điều. Thứ nhất, nếu nói vậy thì chính lập luận "Chúa Giêsu giữ ngày Sabát" đã tự bác bỏ rồi. Thứ hai, Chúa Giêsu không chỉ nói Ngài là chủ ngày Sabát, mà còn cho biết ngày ấy được lập ra vì ai:

Người nói tiếp: "Ngày sa-bát được tạo nên cho con người, chứ không phải con người cho ngày sa-bát."

— Mc 2,27 (CGKPV)

Nghĩa là ngày này được dựng nên để giúp con người nghỉ ngơi, chứ không phải con người được dựng nên để phục vụ một ngày với một đống luật lệ làm họ thêm mệt. (Lưu ý: chữ "con người" trong câu này là man, tức những người như chúng ta, không phải "Con Người" viết hoa, Son of Man, là tước hiệu của Chúa Giêsu.) Chúa Giêsu không phá ngày Sabát; Ngài đang phục hồi ý nghĩa thật của nó, cái ý nghĩa đã bị chôn vùi dưới lớp luật lệ.

Sách Giáo Lý nói gọn điều này: Tin Mừng kể nhiều lần Chúa Giêsu bị tố là vi phạm luật ngày Sabát, nhưng Ngài không bao giờ xúc phạm sự thánh thiện của ngày đó; Ngài ban cho ngày Sabát lời giải thích đích thực và đầy thẩm quyền: "Ngày sa-bát được tạo nên cho con người, chứ không phải con người cho ngày sa-bát" (x. GLHTCG 2173).

Thánh Phaolô quả có đến hội đường vào ngày Sabát, nhưng Kinh Thánh nói rõ đó là vì thói quen và vì chiến lược truyền giáo, chứ không phải vì một nghĩa vụ:

Theo thói quen, ông Phao-lô đến với họ, và trong ba ngày sa-bát liền, ông thảo luận với họ...

— Cv 17,2 (CGKPV)

Ngày Sabát là lúc người Do Thái tụ họp đông nhất ở hội đường, nên ông tận dụng đúng ngày ấy để rao giảng Tin Mừng cho họ. Đó là cách khôn ngoan để loan báo trong môi trường Do Thái, không phải một luật buộc người Kitô hữu.

Về sau, khi Tin Mừng lan tới nhiều người ngoại, thánh Phaolô dạy rõ về sự tự do khỏi các nghi thức Cựu Ước:

Vậy đừng ai xét đoán anh em về chuyện đồ ăn thức uống, hay về mục ngày lễ, ngày đầu tháng, ngày sa-bát. Tất cả những cái đó chỉ là hình bóng những điều sắp tới, nhưng thực tại là thân thể Đức Ki-tô.

— Cl 2,16-17 (CGKPV)

Ngày Sabát chỉ là hình bóng, và nó hướng về Chúa Giêsu. Hình bóng ấy là gì? Thư Do Thái chương 4 đi sâu hơn: sự nghỉ ngơi Sabát đích thực vẫn còn đó cho dân Chúa, nhưng không bị giới hạn vào một ngày nào, mà là ngay hôm nay, qua đức tin nơi Chúa Giêsu. Dân Ítraen xưa đã không được vào chốn nghỉ của Chúa vì cứng lòng và thiếu tin; Kinh Thánh cảnh báo ta đừng như họ:

... nên Thiên Chúa lại ấn định một ngày khác, tức là ngày hôm nay, khi Người dùng vua Đa-vít mà phán, sau một thời gian rất lâu dài, như đã nói ở trên: Ngày hôm nay, nếu các ngươi nghe tiếng Chúa, thì chớ cứng lòng.

— Dt 4,7 (CGKPV)

Chữ "hôm nay" được lặp lại có chủ ý: Thiên Chúa đang mời ta vào chốn nghỉ của Ngài ngay lúc này. Nói đơn giản, sự nghỉ ngơi sâu xa nhất không phải là giữ ngày thứ Bảy với một mớ quy tắc nghiêm ngặt, mà là ngừng cố gắng dùng sức riêng để giành lấy tình yêu và ơn tha thứ của Chúa, để hoàn toàn tín thác vào công trình Chúa Giêsu đã hoàn tất cho ta trên thập giá. Vì thế lệnh giữ ngày Sabát theo lối cũ nghiêm ngặt không còn buộc người Kitô hữu nữa: Chúa Giêsu đã kiện toàn nó.

Nhưng nếu vậy, tại sao vẫn phải tụ họp? Vì dù nghi lễ ngày Sabát đã được hoàn tất nơi Chúa Giêsu, Kinh Thánh vẫn khuyên đừng bỏ việc tụ họp:

Chúng ta hãy để ý đến nhau, làm sao cho người này thúc đẩy người kia sống yêu thương và làm những việc tốt. Chúng ta đừng bỏ các buổi hội họp, như vài người quen làm; trái lại, phải khuyến khích nhau, nhất là khi anh em thấy Ngày Chúa đến đã gần.

— Dt 10,24-25 (CGKPV)

Việc tụ họp vẫn thiết yếu, nhưng là để khích lệ nhau, thúc đẩy tình yêu và việc lành, và xây dựng thân thể Chúa Giêsu, nhất là khi ta đang chờ Ngài trở lại. Đây là chuyện của cộng đoàn và đức tin chung, chứ không phải giữ một ngày theo luật. Sách Giáo Lý diễn tả điều này: ngày Chúa Nhật kiện toàn chân lý thiêng liêng của ngày Sabát Do Thái và loan báo sự nghỉ ngơi muôn đời của con người trong Thiên Chúa (x. GLHTCG 2175). Còn tụ họp vào ngày nào, xem bài Vì sao người Kitô hữu thờ phượng vào Chúa Nhật?.

Người Kitô hữu thờ phượng vào Chúa Nhật vì một lý do đơn giản: đó là ngày Chúa Giêsu sống lại.

Ta đều biết Chúa Giêsu chịu chết trên thập giá vào thứ Sáu, và câu "ngày thứ ba Người sống lại theo lời Thánh Kinh". "Ngày thứ ba" không có nghĩa là sau ba ngày, mà tính theo lối Do Thái kể gộp cả ngày đầu: thứ Sáu (ngày Chúa chết) là ngày thứ nhất, thứ Bảy là ngày thứ hai, và ngày thứ ba, ngày Chúa sống lại, chính là Chúa Nhật, ngày thứ nhất trong tuần. Vì Chúa sống lại ngày ấy nên nó được gọi là ngày của Chúa (the Lord's Day), và Kinh Thánh cũng hay gọi là "ngày thứ nhất trong tuần".

Và các Kitô hữu đã tụ họp vào ngày ấy ngay từ đầu:

Ngày thứ nhất trong tuần, chúng tôi họp nhau để bẻ bánh...

— Cv 20,7 (CGKPV)

Ngày thứ nhất trong tuần, mỗi người trong anh em hãy để riêng ra những gì đã may mắn thu góp được, chứ đừng đợi khi tôi đến rồi mới quyên.

— 1 Cr 16,2 (CGKPV)

Cả bốn sách Tin Mừng cũng kể rằng Chúa phục sinh và ngôi mộ trống được phát hiện vào ngày thứ nhất trong tuần, tức Chúa Nhật.

Hơn nữa, ngay từ đầu người Kitô hữu còn gọi Chúa Nhật là ngày thứ tám: nó là biểu tượng của cuộc tạo dựng mới, vượt khỏi chu kỳ bảy ngày của tuần lễ (vốn kết thúc bằng ngày nghỉ thứ bảy). Sự phục sinh mở ra một khởi đầu mới, một kỷ nguyên mới, sự sống đời đời. Vì vậy ngày Chúa Nhật không chối bỏ ngày Sabát, mà là sự kiện toàn của ngày Sabát. Sách Giáo Lý dạy đúng vậy: Hội Thánh cử hành ngày Chúa sống lại vào ngày thứ nhất, cũng gọi là ngày thứ tám, để nói lên cuộc tạo dựng mới khai mở nơi sự phục sinh của Đức Kitô (x. GLHTCG 2174, 2191).

Nhưng chẳng phải hoàng đế Constantinô mới là người đổi ngày Sabát sang Chúa Nhật vào năm 321 sao? Đây là lập luận lịch sử quan trọng nhất của phía phản đối, nên cần nói cho thật chính xác.

Năm 321, hoàng đế Constantinô ra một sắc lệnh (Codex Justinianus 3,12,2; một số bản đánh số 3,12,3) truyền cho các quan tòa, dân thành thị và các nghề buôn bán nghỉ việc vào "ngày đáng kính của mặt trời", còn dân làm ruộng thì vẫn được tự do canh tác. Hãy để ý: đó là một ngày nghỉ dân sự, một luật về lao động, chứ sắc lệnh ấy không hề đặt ra hay ra lệnh việc thờ phượng Kitô giáo vào Chúa Nhật.

Và quan trọng hơn cả: các Kitô hữu đã thờ phượng vào Chúa Nhật từ gần ba thế kỷ trước Constantinô:

• Trong Tân Ước, họ đã họp nhau bẻ bánh vào "ngày thứ nhất trong tuần" (Cv 20,7), tức khoảng những năm 50 sau Chúa Giáng Sinh.
• Sách Điđakhê (Didache), một văn bản Kitô giáo rất sơ khai (cuối thế kỷ I, đầu thế kỷ II), dạy: mỗi ngày của Chúa, hãy tụ họp, bẻ bánh và tạ ơn (x. Điđakhê 14).
• Khoảng năm 155, thánh Justinô Tử Đạo mô tả: "Chúa Nhật là ngày tất cả chúng tôi họp nhau, vì đó là ngày thứ nhất Thiên Chúa tạo dựng thế giới, và là ngày Chúa Giêsu Kitô, Đấng Cứu Độ chúng tôi, sống lại từ cõi chết" (x. Hộ Giáo I, số 67).

Nói cách khác, khi Constantinô ban sắc lệnh năm 321, người Kitô hữu đã giữ Chúa Nhật từ rất lâu rồi. Ông chỉ ban cho ngày ấy một ngày nghỉ dân sự, chứ không "đổi" ngày Sabát. (Về phản đối rằng chính cái tên "Chúa Nhật" bắt nguồn từ việc thờ thần mặt trời, xem bài Chúa Nhật có phải là "ngày của thần mặt trời" không?.)

Thánh lễ Chúa Nhật đúng là một nghĩa vụ nghiêm túc. Nhưng nếu bạn nghĩ nó chỉ là một việc phải làm cho Chúa hài lòng, thì bạn đã hiểu sai rồi. Ý định của nó là để tốt cho chính bạn.

Hãy hình dung khi bạn bệnh và buộc phải uống thuốc. Cái "buộc" đó không phải để làm khổ bạn, mà vì thuốc chữa lành bạn. Cũng vậy, chúng ta cần Lời Chúa, cần Mình và Máu Thánh Chúa, cần ơn tha thứ, cần cộng đoàn và ân sủng để nuôi dưỡng và đổi mới con người mình. Hội Thánh đặt ra nghĩa vụ này là vì tình yêu, như một người mẹ bắt con ăn uống đầy đủ để nuôi lớn thân xác nó; còn thánh lễ Chúa Nhật thì nuôi dưỡng linh hồn ta.

Hơn nữa, việc ta đi lễ và thờ phượng không làm cho Thiên Chúa vĩ đại hơn hay quyền năng hơn. Thiên Chúa vốn là Đấng toàn năng; Ngài không cần sự thờ phượng của ta để lấp một thiếu sót nào. Như chính Chúa Giêsu đã dạy về ngày Sabát:

Người nói tiếp: "Ngày sa-bát được tạo nên cho con người, chứ không phải con người cho ngày sa-bát."

— Mc 2,27 (CGKPV)

Ngày Sabát và ngày của Chúa đều là món quà thương xót của Thiên Chúa, được làm ra cho con người, để chúc phúc, chữa lành, giải phóng và kéo ta đến với Ngài, chứ không phải một gánh nặng, cũng không phải để soi mói những quy tắc. Sách Giáo Lý nói rõ cả hai mặt: tín hữu buộc tham dự thánh lễ ngày Chúa Nhật (x. GLHTCG 2180-2181), nhưng ngày của Chúa cốt là để con người được nghỉ ngơi và bồi dưỡng, một ơn ích cho ta (x. GLHTCG 2185).

Trong một thế giới mà ta phải lao động cực nhọc mọi ngày, Thiên Chúa mời ta hãy ngừng cố gắng bằng sức riêng, mà đơn giản là nghỉ ngơi trong Chúa Giêsu, tín thác hoàn toàn vào công trình Ngài đã hoàn tất trên thập giá. Đó mới chính là ý nghĩa đích thực của ngày Sabát, đã được kiện toàn nơi ngày Chúa Nhật.