Số 20 · Công đồng Cận–Hiện đại
Công đồng Vaticanô I
1869–1870
Công đồng chung thứ hai mươi · đức tin và lý trí, quyền và ơn bất khả ngộ của Giáo hoàng
Khi Giáo hoàng Rôma lên tiếng “từ ngai tòa” (ex cathedra)… định tín một điều về đức tin hay luân lý buộc toàn thể Hội Thánh phải tin, thì ngài được hưởng ơn bất khả ngộ.
Hiến chế “Pastor Aeternus”, 1870
Bối cảnh
Thế kỷ XIX là thời của chủ nghĩa duy lý, duy vật và những trào lưu chối bỏ Thiên Chúa. Trong bối cảnh ấy, Giáo hoàng Piô IX triệu tập công đồng chung đầu tiên họp tại Vatican, khai mạc năm 1869 tại Đền thờ Thánh Phêrô với khoảng 700 giám mục từ khắp thế giới — công đồng mang tính hoàn vũ rõ nét lần đầu.
Hiến chế “Dei Filius” trả lời cho thời đại: có một Thiên Chúa duy nhất và chân thật, Đấng lý trí con người có thể nhận biết cách chắc chắn qua các thụ tạo; đức tin và lý trí không mâu thuẫn nhau, vì cùng đến từ một Thiên Chúa. Công đồng vừa loại trừ chủ nghĩa duy tín (chỉ tin, coi thường lý trí) vừa loại trừ chủ nghĩa duy lý (chỉ nhận lý trí, chối mặc khải).
Nổi tiếng nhất là hiến chế “Pastor Aeternus” (1870): công đồng định tín quyền tối thượng thật sự về tài phán của Giáo hoàng trên toàn thể Hội Thánh, và ơn bất khả ngộ của ngài khi long trọng định tín một điều về đức tin hay luân lý “từ ngai tòa”. Chỉ ít lâu sau, chiến tranh Pháp–Phổ nổ ra và quân đội chiếm Rôma; công đồng phải đình hoãn và không bao giờ chính thức bế mạc.
Liên hệ Giáo Lý
Năm1869–1870
Nơi họpĐền thờ Thánh Phêrô, Vatican
Triệu tậpGiáo hoàng Piô IX
Giáo hoàngPiô IX
Số nghị phụ≈ 700 giám mục
Chủ đềĐức tin và lý trí · quyền và ơn bất khả ngộ của Giáo hoàng
Văn kiện chính
01Hiến chế tín lý về đức tin công giáoDei Filius1870
02Hiến chế tín lý về Hội Thánh Chúa KitôPastor Aeternus1870
“Dei Filius” và “Pastor Aeternus” là hai văn kiện lớn của Vaticanô I; điều công đồng còn dang dở về vai trò của các giám mục thì Vaticanô II sẽ bổ túc gần một thế kỷ sau.
Góc hộ giáo
Vấn đáp hộ giáo
Ơn bất khả ngộ của Giáo hoàng chỉ mới được “đặt ra” năm 1870 — vậy nó là phát minh mới, đúng không?
Vaticanô I định tín ơn bất khả ngộ năm 1870, nhưng “định tín” khác với “phát minh”: công đồng diễn đạt cách chính xác một niềm tin đã có sẵn, rằng Chúa Kitô gìn giữ Hội Thánh của Người khỏi lạc mất chân lý. Ngay từ đầu, Hội Thánh đã coi ngai tòa Rôma là điểm quy chiếu để phân định đức tin: các Giáo phụ nói tới việc “hiệp thông với Rôma” như dấu hiệu của đức tin chân chính. Nền tảng nằm ở lời Chúa Giêsu hứa với Phêrô: “Thầy đã cầu nguyện cho con để con khỏi mất lòng tin; phần con, hãy làm cho anh em con nên vững mạnh” (Lc 22,32). Việc một chân lý được định tín muộn thường là vì lúc ấy nó mới bị công khai chối bỏ — như “biến thể”, Chúa Ba Ngôi hay bản danh mục Kinh Thánh, đều được định tín sau khi đã được tin từ lâu.
Nguồn ảnh
Phiên họp Công đồng Vaticanô I tại Đền thờ Thánh Phêrô, 1870. Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.